Xustiza poética


A Habana foi a cosmopolita capital galega que non puidemos ter no territorio peninsular. Desde sempre, Cuba vive na memoria e na historia de Galicia. Tamén nós estamos instalados no seu imaxinario colectivo até o punto de ser o noso xentilicio sinónimo de hispanidade. Non en van a nosa man de obra substituíu á que denantes procedía da escravitude, sen demasiadas diferenzas nas condicións de traballo. Galegos e africanos servimos aos mesmos donos, e desa fusión naceu unha mestizaxe única e pouco frecuente noutros territorios colonizados. Pero tamén estivemos en lugares onde se tomaban grandes decisións, nomeadamente no mundo da prensa, coma o ourensán Curros Enríquez, o estradense Waldo Insúa, ou o boucense Isidoro Araújo, fundador e director do Diario de la Marina. E que dicir da política, mesmo cando se xestaba a Revolución liderada por un galego de segunda xeración, acompañado dunha equipa na que abundaban paisanos, coma os irmáns Ameixeiras, que deron nome a un dos máis importantes centros de investigación oncolóxica do mundo, ou a viguesa María Araújo, líder e referente das mulleres cubanas.

Da nosa pegada na Habana chegan a presentación do Himno Galego, ou a publicación de Follas Novas no prelo de Alejandro Chao, pagado con cartos reunidos polo Centro Galego. Ou o propio edificio neobarroco que mercou a nosa colectividade para crear o máis antigo dos centros galegos do mundo. Ou os innumerábeis e monumentais panteóns que lembran aos nosos ancestros no cemiterio de Colón. Sen esquecermos das obras sociais coas que se atenderon, solidariamente, as necesidades daqueles homes e mulleres que fuxían da miseria. Velaí o caso da maternidade Hijas de Galicia, fundada por mulleres traficadas e prostituídas en 1917, para o seu socorro mutuo, único caso no mundo con estas características.

José Martí admiraba a obra rosaliana, pois coñeceu desde o primeiro momento o seu segundo poemario no que publicaba «Prá Habana me vou: Galicia está probe, i á Habana me vou... Adiós, adiós, prendas do meu corazón!». Debeu identificar naquel laio o sufrimento dun pobo maltreito e adoecido por inxustizas semellantes ás que motivaban aos independentistas conducidos por el. A dozura e profundidade da obra literaria de Martí impregnou de cubanía a un pobo que adoptou os seus Versos sencillos ao xeito en que o galego o fixo cos poemas de Rosalía, poñéndolles música e converténdoos en cultura popular. Martí e Rosalía son un fermoso exemplo da conexión entre as nosas almas.

A morte de Fidel Castro volve chamar a nosa atención sobre un país e unhas xentes que nos son sumamente queridos. Haberá tempo para a reflexión política, pero hoxe podemos concedernos un tempo para a complicidade. Nunha das miñas visitas á illa pasei por diante dun portal onde un letreiro anunciaba: «Sotomayor, pintura al óleo». Inmediatamente lembrei ao grande pintor galego e entrei. Recibiume un home moi vello coa pel de charol. Díxome que era o seu neto. Sorrín e non quixen indagar máis. Xustiza poética, pensei, porque, se non era certo, debería selo.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
13 votos

Xustiza poética