Filgueira, ¿«damnatio memoriae»?

Xesús Ferro Ruibal DE COTÍO

OPINIÓN

06 ago 2014 . Actualizado a las 07:00 h.

No Altes Museum de Berlín hai un cadro redondo (Tondo severiano) no que Caracala fixo borra-la imaxe do seu irmán Xeta como tamén o borrou das moedas, do arco do Foro Romano e prohibiu a súa lembranza: foi a damnatio memoriae, «a condena da lembranza», a morte definitiva porque o que non se nomea non existe. Cando eu estudaba teoloxía en Compostela, ensináronme O Inferno, un armario que había na biblioteca, pechado con chave e con rede de aramio, que contiña o que estaba no Índice de libros prohibidos. Disque para ler aqueles libros só daba permiso o arcebispo a persoas capaces de refutalos. Seguramente aínda xacen alí Descartes, Ockham, Hobbes, Hegel, Darwin, Marx, Copérnico, Galileo, Boccaccio, Maquiavelo, Erasmo, La Fontaine, Rousseau, Voltaire, Zola, Balzac, Victor Hugo... en fin, toda a froita prohibida. O caso é que o progreso da Humanidade depende en boa medida do que non se debía ler.

A Academia promociona para o 2015 a lectura de Filgueira: iso é o Día das Letras Galegas. Só iso. Pero algúns grupos chaman a boicotear esa lectura e condenan politicamente a memoria de Filgueira. ¿Fundamentos? Disques e seicas graves. ¿Probas? De momento, ningunha. E paréceme xudicialmente arriscado. Se aparecen probas incontestables, poderei cambiar de opinión pero, de momento, ninguén deu a primeira.

Sexamos serios: Filgueira traballou tanto por Galicia en ditadura que non tivo tempo de ser franquista. E en democracia entre os que lanzan a consigna de non ler a Filgueira non vexo quen construíse algo equiparable. ¿Por que molesta tanto Filgueira? Supoño que molesta porque a súa obra, numerosa e multidisciplinar, como poucas no século XX, contradí o discurso tópico de que só hai galeguismo na esquerda nacionalista. Extra Ecclesiam nulla salus -dicía a Inquisición: «Non hai salvación fóra da Igrexa». Se é así, ese discurso expulsa da galeguidade dous terzos da poboación galega, a maior parte dos galegofalantes espontáneos (é dicir, a vida da lingua) e, a máis, deixan sen obxectivo real a normalización. Propoñen que a lingua e a cultura galega sexan expresión dunha minoría politicamente marcada (é dicir, o sociolecto dun gheto) e renuncian a que sexa a cultura de todos (é dicir, unha lingua común e neutra).