O comercio que creou unha nova Vilalba

XOSÉ A. POMBO

VILALBA

A Casa Maragata (no medio, antes do incendio) era un dos edificios máis coñecidos da rúa da Pravia
A Casa Maragata (no medio, antes do incendio) era un dos edificios máis coñecidos da rúa da Pravia

A chegada dos maragatos tivo lugar nun momento de expansión urbanística da vila

14 jun 2021 . Actualizado a las 05:00 h.

En anteriores ocasións dende La Voz de Galicia (febreiro e marzo de 2019) recordamos que Vilalba deixou de ser unha vila pequena para converterse nun gran centro comercial mediante dous feitos. O primeiro foi a mellora nas comunicacións permitindo a circulación de automóbiles e carromatos tirados por cabalos que movían con rapidez as mercadorías. As estradas melloraron os trazados e substituíron camiños reais e corredoiras facendo de Vilalba o lugar de onde saían e chegaban as vías da comarca.

Recordamos que en 1853 iniciouse a construción da estada de Vilalba a Mondoñedo, que en 1860 inaugurouse a que vai de Ferrol a Castela pola ponte de Rábade e Vilalba, que en 1881 acabouse a que viña de Baamonde onde había estación de tren, que en 1905 amañouse a de Vilalba a Betanzos, que a de Vilalba a Meira empezouse en 1912 e non se acabou ata 1925 e que en 1933 foi trazada a de Vilalba a Chavín pola Balsa con ramal, moi polémico naquel tempo, á igrexa de San Simón.

O segundo foi adecuar, en 1881, un novo espazo onde celebrar as transaccións de gando maior nas feiras. Discutible foi o escoller a Chouzana porque se debeu abandonar a idea inicial de celebralas na contorna da vella torre do castelo. E Vilalba podería verse máis favorecida e os negocios ser outros se chegase prosperar o tan ansiado ferrocarril que conectase o interior da provincia coa costa, que de Lugo ou Baamonde chegase a Ribadeo por Mondoñedo e ramal a Viveiro.

Os negocios derivados dos produtos do campo, base de circulación monetaria, serviron de atracción para asentar establecementos comerciais relacionados con almacenar e importar e exportar todo tipo de mercadorías e polo tanto de creación de riquezas. Neste contexto hai que situar a edificación de novas e amplas casas que atendesen tanto aos criterios hixiénicos que as ciencias médicas aconsellaban como as necesidades e servizos que os negocios demandaban.

Especial escenario a este respecto foi a «carretera», denominación referida ao tramo da estrada de Ferrol-ponte de Rábade que en Vilalba ía dende o cruce coa estrada de Mondoñedo-Oviedo ata a Pravia. Foi aí onde se estableceron negocios emblemáticos e de referencia durante anos. Recordamos a Vizcaína, a casa Gayoso logo de don Ángel Rego, a de Jesús Gayoso e sucesores, a antiga casa Lamas, a casa Puentes,...

Entre todas era de especial referencia a casa Maragata coñecida coloquialmente como As Maragatinas. Fundada aló por 1915 por Francisco Nistal Reñones, o edificio de traza modernista foi construído para albergar o negocio de compra-venda de produtos do campo, diaria prolongación das transaccións que se realizaban nas feiras.

Soto ventilado

A distribución interior do mesmo consistía nun soto ventilado onde se mantiñan temperaturas adecuadas para almacenar carnes salgadas, un baixo onde se emprazaba o despacho separado da cociña-comedor dos moradores, unha planta alta de habitacións e un baixocuberta ou faiado alto que recibía luz por unha galería con vistas á «carretera».

Na fachada principal abríanse portas e ventás de xeneroso tamaño aportando iluminación interior e ventilación adecuadas. Os vanos rematáronse en arcos deprimidos cóncavos permitindo que os empuxes das paredes puidesen derivarse á parte máis grosa dos muros que separaban portas e ventás e polo tanto as cargas ían directamente á cimentación. Ben curadas vigas de madeira dunha soa peza repartidas estratexicamente termaban de pisos e lousado.