Os fidalgos de Vilalba que tiñan propiedades en Mondoñedo

José Pardo Osorio Santomé era dono de bens en Samarugo e seu pai foi alcalde maior mindoniense


Hai 200 e 300 anos, cando un fidalgo ou persoa con posibles morría, facíase o chamado inventario post-mortem. Era un documento, do que daba fe un escribán e independente do testamento, onde se anotaban os bens mobles que deixaba o defunto. Porque, igual ca hoxe, nas herdanzas repartíanse casas, leiras, cartos e tamén o mobiliario e a roupa de vestir que en comparación custaban máis do que hoxe poden valer.

Entre a documentación de Antonio Peña consérvase copia do inventario que en 1833 promoveu Ramona Teijeiro Montenegro, viúva do señor de Samarugo, José Pardo Osorio Santomé, veciños ambos de Mondoñedo, para o que contou coa axuda dun mestre carpinteiro e dunha costureira. Como a defunción sucedera na casa do cura de San Simón da Costa e o defunto tiña propiedades tanto en Santiago de Samarugo (Vilalba), coma en Santiago de Adelán (Alfoz) e en Mondoñedo, faise o inventario nos catro lugares.

Debemos recordar que este José Pardo Osorio Santomé era fillo de José Pardo Osorio Aguiar e que este, procedente de Santiago de Adelán, asentárase na capital de provincia, Mondoñedo, aló por 1770. Dada a súa nobiliaria ascendencia, o poder económico e outras calidades, o bispo da cidade nomeouno alcalde maior en 1795. A casa familiar foi construída naqueles anos e aínda hoxe loce na fachada un escudo nobiliario que informa da nobiliaria liñaxe dos propietarios e sitúase a carón da que fora casa do correxedor Luaces.

Así pois, o pazo de Samarugo xa non estaba habitado polos seus señores dende había máis de cincuenta anos. Pero as propiedades había que visitalas e o señor viaxaba para vixialas. Ao revisar o escrito de referencia, observamos a equipaxe que José Pardo

Osorio Santomé levaba canda si nos seus desprazamentos. Na casa do cura de San Simón quedaran dous pantalóns; un frac, unha levita e un peti ou casaca; catro mudas de camisas, cirolas, camisolas, chalecos brancos e panos de man; outros catro chalecos máis, dous brancos e dous de colores; un corbatín negro; un sombreiro; unha capa de pano pardo e un par de botas. Todo de uso mediano.

 Inventario

O inventario facíase por dependencias das casas e polo tanto podemos coñecer o espazo destinado á vida diaria. E porque en Samarugo só se habitaba nas visitas, o mobiliario era austero e escaso. Había huchas para almacenar cereal, unha delas de trinta fanegas, baño para salgar, pipote para o viño, mesas no comedor e no gabinete, cadeiras de palla, e camas vellas que se acompañaban de colchóns de la ou estopa. Todo en madeira de castiñeiro ou carballo. Na cociña non había excesos: unha tixola, unha escumadeira, unha culler, unha viradeira de ferro, un caldeiro de cobre, un cubilote para o sal, un pote e mesmo unha cama vella. A louza, cerámica do país, limitábase a unha ducia de pratos, dúas fontes e catro cuncas ademais de dúas botellas.

Semellante foi o inventario de Adelán. Como se cultivase viño, na casa existían dous pipotes para pisar as uvas. Ademais había un cuarto exclusivo de criadas amoblado só con cama e arca pequena. Os criados durmían, en cama, na corte das mulas. A casa contaba coa chamada sala de visitas, que contiña seis cadeiras de palla, unha mesa e unha arca pequenas.

Mondoñedo, a casa principal e por ser fidalga e de habitación permanente dos señores, estaba mellor dotada. A vivenda constaba dunha sala principal, catro gabinetes anexos a outras dependencias, dous cuartos e un comedor. Nada se nos di da cociña nin de cortes ou cortellos nin do corralón. Por mobles cítanse un sofá de caoba cuberto de tea de damasco color carmesí; dúas ducias de cadeiras de igual madeira e cubrición e máis outras trinta e cinco de palla; cinco tallos e unha mesa de xogo de teixo.

Había mesas de xogo e unha cómoda feitas en caoba, tamén mesas e roupeiro de castiñeiro e un baúl de viaxe xunto cun catre de camiño. Un canapé, outro catre, un tocador e un augamanil estaban feitos de cerdeira. Complemento das camas eran os colchóns de la e estopa; dúas sobrecamas de damasco, outra de cotonia, catro de zaraza e outra de lenzo; vinte e nove almofadas e once sabas de muselina e percal. Colgaban das paredes catro

cadros: un de elevado valor representando a Virxe de México sobre lámina de cobre e marco de prata, dous de san Xosé e un do divino Rostro, estes con marcos de nogueira.

 Panos de fábrica

Para a mesa de comer cítanse, como de luxo, un mantel e trece panos de fábrica aos que se engadían a outros sete manteis de fío e lenzo e vinte e seis panos, todos usados. Finaliza o inventario coas prendas de vestir do defunto que non levara de viaxe. Eran vinte e sete camisas, outras tantas cirolas, vinte camisolas de tea, sete pantalóns, sete chalecos, dúas levitas, un frac e unha capa de bo pano. A maiores o documento tamén cita as 25 fanegas que se gardaban en cadansúa hucha das casas de Samarugo e de Adelán e que debían proceder das rendas cobradas por foros e alugueiro de lugares.

Trasladadas a numerario todas as pertenzas calcularon os peritos que o inventario tiña un valor de 2404 reais. Tomando como referencia o valor medio da fanega de centeo naquel 1833 nas feiras de Vilalba, que era de 18 reais, resulta que con eses cartos poderían mercarse 133,5 fanegas de centeo. E tendo en conta que este era o cereal base da alimentación e que se consumía a diario, calculamos que cinco persoas necesitaría 18 fanegas ao ano. É dicir, que os 2404 reais serían abondo para o subministro de centeo dunha familia de cinco membros durante máis de sete anos. Era unha cantidade importante.

A morte dun fidalgo supoñía repartir herdanza. A viúva e os fillos, neste caso menores, debían proceder ao cálculo dos bens das propiedades. Malia que o groso da riqueza estaría investida en inmobles e cartos físicos, non por iso se desprezaban aqueles bens mobles que podían ser repartidos e, chegado o caso, convertidos en numerario. Hai que recordar que roupas, tecidos e mobiliario eran proporcionalmente máis caros que hoxe. Puidera parecer que estes trámites eran cousas de tempos pasados. Pero ben sabemos que nos nosos días está vixente o partir o que hai na casa cando se distribúe unha herdanza. Cando se deixa constancia por escrito do que hai, evítanse discusións, alborotos ou preitos cando se reparte.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
2 votos
Comentarios

Os fidalgos de Vilalba que tiñan propiedades en Mondoñedo