Doutor Castro, o filósofo de Lugo avanzado para o seu tempo

Suso Varela Pérez
suso varela LUGO / LA VOZ

LUGO

Retrato do Doutor Castro que se atopa no salón de plenos de Lugo
Retrato do Doutor Castro que se atopa no salón de plenos de Lugo

O profesor Lois Rodríguez repasa o pensamento do intelectual do que se cumpren 300 anos do seu nacemento e que dixo en 1770: «Todos os homes nacen iguais»

22 mar 2021 . Actualizado a las 20:04 h.

O pasado 25 de febreiro cumpríronse 300 anos do nacemento dun dos intelectuais máis ilustres que tivo Lugo: Juan Francisco de Castro, o Doutor Castro, coñecido a nivel popular grazas a que se lle deu o seu nome a unha rúa céntrica moi vinculada á sociedade lucense, a das «Dulcerías».

Pero como explica o investigador e profesor de Filosofía Lois Rodríguez Cabana, o Doutor Castro foi un autor moi descoñecido «a pesares de ser un dos intelectuais máis anovadores do movemento ilustrado español e, sen dúbida, un pensador sen apenas parangón na historia do pensamento galego.

Conta o profesor lucense que con Castro ocorreu o que con outros moitos ilustrados españois, «que están a ser revalorizados pola historiografía filosófica contemporánea logo de décadas de esquecemento». Sinala Lois Rodríguez que a figura do intelectual lucense viuse afectada por diferentes frontes interpretativas: «Acusado pola tradición máis reaccionaria como ‘afrancesado’ que rexeitaba a cultura patria de corte nacionalcatólico; ou pola tradición de influencia marxista que vía nel a quintaesencia do pensamento burgués; ou polo positivismo que vía na Ilustración española pouco máis ca un movemento eclesiástico que non merecía demasiada atención; ou polo pensamento posmoderno que deu por liquidado (antes tempo) o proxecto ilustrado».

Rodríguez Cabana sinala que a figura do Douto Castro pasoulle como a Sarmiento, «que non foi revalorizado na súa xusta medida ata os anos noventa do pasado século», por iso considera que con Castro cómpre facer unha revisión histórica e pedagóxica, «máis tendo en conta o carácter notablemente reformista dos seus escritos».

O seu pensamento en libros

Juan Francisco de Castro foi avogado da Real Audiencia de Galicia e xuíz eclesiástico do Bispado de Lugo e autor dos Discursos críticos sobre las leyes y sus intérpretes (1765-1770) e Dios y la naturaleza (1780-1791). Nado o 25 de febreiro de 1721, a súa vida transcorreu en Lugo, «no seo dunha familia que medrou ao abeiro dos ventos favorables da burguesía crecente».

Conta Rodríguez Cabana que chegou a ser a man dereita do bispo Armañá, «o máis ilustrado de Galicia», e que «protagonizou notables enfrontamentos cos sectores máis conservadores da Igrexa, nomeadamente co cabido da Catedral lucense e cos censores da Academia da Historia de Madrid por mor do que eles consideraban un ‘uso desapropiado’ de vocábulos e modismos da lingua galega nos seus escritos en castelán, e que o doutor Castro consideraba unha nota de identidade irrenunciable».

O investigador Lois Rodríguez Cabana na Rúa Doutor Castro, onde viviu e morreu o ilustre filósofo lucense
O investigador Lois Rodríguez Cabana na Rúa Doutor Castro, onde viviu e morreu o ilustre filósofo lucense Carlos Castro

Ideas vangardistas

No tocante á súa achega intelectual, para Lois Rodríguez, o pensamento xurídico e social de Castro «constitúe unha das achegas máis vangardistas do século das luces español. A súa concepción da xurisprudencia como ciencia moral por excelencia lévao a verter as máis duras críticas contra as institucións absolutistas do Antigo Réxime». Para o intelectual lucense a sociedade tiña que basearse na igualdade de todos os cidadáns ante a lei, «e acusa á nobreza e á Igrexa de afogar ás clases traballadoras». Para isto, explica o investigador, os poderes empregan a mestura dos códigos de dereito romano, canónico e civil coma un subterfuxio para lexitimar os privilexios das clases podentes.

Para Rodríguez a que probablemente sexa a súa achega máis salientable no ámbito social foi a súa crítica aos morgados. «Castro chega a conclusións radicais como aquela que indica a necesidade de que os herdeiros das casas nobres deben ser expulsados da república humana por insolidarios coas clases produtivas ás que sangran e explotan sen reportar ningún beneficio ao ben público e común. Máis lles vale aos campesiños, di, vivir entre tigres e leóns que non entre os donos das terras que traballan». A Igrexa tampouco sae ben parada nos seus escritos, «á que acusa de inmobilista, insolidaria, ancorada nos prexuízos escolásticos e, polo tanto, incapaz de dar resposta positiva ás necesidades do pobo».