Manuel María, o poeta da paisaxe chairega

O Día das Letras Galegas do 2016 dedícase ao escritor nado en Outeiro de Rei

Manuel María con con Arcadio López Casanova e Uxío Novoneyra no Courel
Manuel María con con Arcadio López Casanova e Uxío Novoneyra no Courel

Na web da Real Academia Galega podedes baixar o discurso de recepción de Manuel María, lido o 15 de febreiro do 2003. Non tardamos moito en atopar as dúas claves para entender ao poeta que a douta institución celebra este ano. A primeira está no título do discurso, «A Terra Chá: poesía en paisaxe», e é o tema da conferencia. A segunda, aos poucos de comezar, logo de confesar as súas limitacións como autodidacta e «galego normalizado»: «Escribín por irreprimíbel afán de comunicación cos meus semellantes».

Afán de comunicación que quedou claro nunha das súas primeiras obras, Morrendo a cada intre (1952), escrita nunha soa noite, frustrado pola experiencia de empezar a estudar Dereito contra a súa vontade, á que se impuxera a do seu tío Xosé, o párroco que o criara desde os 12 anos trala morte do seu pai. Un xeito de compoñer, o facelo do tirón, que se repetiría outras veces máis adiante.

Merlos e rulas, cabras pacentes, abellas e lilas que recollen os rapaces, ventos, soutos e ondas de agros, veigas e penedos e o xardín de toxos estampan as impresións visuais da paisaxe que o cantor da Terra Chá transformará, fermoseada, esaxerada polos versos, en sentimentos. Debulla estas claves Manuel María, xa entrando en materia, el explicarse a si mesmo como «parte inseparábel» da paisaxe. Ao igual que o grupo de poetas chairegos que se expresaron a través da súa paisaxe nativa, entre os que cita máis adiante a Xosé Crecente Vega, Aquilino Iglesia Alvariño e Xosé María Díaz Castro.

Terra Chá (1954) lémbrame o simbolismo de Antonio Machado, a quen tamén cita, e a sinxeleza formal do sevillano. Algúns consideran este o seu poemario máis importante, malia ser un dos primeiros, por ser o que inaugura a etapa de apertura á paisaxe, en compañía do vate doutra terra prodixiosa, Uxío Novoneyra, o cantor do Courel.

Das múltiples facianas que ofrece a poesía de Manuel María, eu quedo con esta, á que dedicou este discurso de ingreso na Academia un ano antes de morrer. Ben podería ter escollido calquera outra na súa vastísima extensión, pero hai material abondo fácil de atopar e consultar na Internet para comprender as raíces da súa formación literaria, o seu contexto e as etapas, temáticas e formais, polas que transitou o escritor; a súa vocación galeguista e a política; a súa loita a prol da dignidade da lingua. Haberá quen prefira a súa vertente existencialista ou a social, ou a súa poesía amorosa, dedicada á compañeira da súa vida, Saleta Goy. Aínda que é admitido por moitos estudosos que o homenaxeado este ano polas Letras Galegas transitou polas distintas etapas sen deixar nunca de recorrer a temas e mesmo formas das anteriores, sen esquecer nunca a súa orixe chairega.

FOCOS DE SABER

Da web da Asociación de Escritores en Lingua Galega colga a unidade didáctica para secundaria Manuel María: ferrados de corazón, fanegas de alma, de Anxo Gómez e Mercedes Queixas:

  • http://bit.ly/24tusTy

Tamén se pode baixar como PDF único da web da Casa Museo Manuel María:

  • http://bit.ly/23gO9eG

Hai, asemade, na AELG una versión para primaria, de María Xosé Bravo, María Calvo e Carme Villariño:

  • http://bit.ly/1QJIiay

Para a biografía de Manuel María, a páxina web da RAG (http://academia.gal/letras-actual), onde tamén poderá descargarse o discurso de ingreso do que partimos nesta presentación:

  • http://bit.ly/1rqhQhy

É imprescindible facer unha visita á súa Casa Museo en Outeiro de Rei. O mellor sería coller o autobús toda a clase, pero tedes a opción de facela visita, ao menos virtual, neste enderezo:

  • http://www.casamuseomanuelmaria.gal/portada.htm

E neste enderezo do Seminario Galán, tendes unha morea de actividades para todos os niveis, para imprimir e mesmo para facer en liña:

  • http://seminariogalan.org/inicio/portada

LIBROS PARA CELEBRAR A DATA E COÑECER O POETA

«A Berenguela». Para cativos, ou non tanto, Galaxia edita un libro-disco baseado nunha das obras de teatro infantil máis coñecidas de Manuel María, convertida nunha opereta con música para cuarteto de clarinetes de Nani García, ilustracións de Miguelanxo Prado e voz da actriz María Inés Cuadrado. A peza orixinal, Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela, é a historia dunha espiña de toxo acusada en falso pola vaidosa señora Folla de Carballo e as penalidades polas que pasa ata que o Espírito do Monte pon orde. É unha historia con contido social, pero que reflicte o relación íntima do poeta coa natureza. Como di o autor do limiar, Francisco Fernández Naval, e unha mostra da consideración na que o de Outeiro de Rei tiña o universo dos más cativos.

«Teatro de guiñol». O grupo musical Pirilampo ofrece este libro-disco ilustrado por Iván R., que sae do prelo de Galaxia (na colección Sonárbore). É unha escolma tirada de As rúas do vento ceibe, O soños na Gaiola e Terra Chá, con poemas que reivindican o amor pola natureza, lembranzas do neno da Casa de Hortas na que naceu Manuel María e cancións á necesidade de compartir cos demais para que a vida mereza a pena.

«Labrego con algo de poeta». É o título da biografía de Manuel María que Mercedes Queixas Zas tece con episodios da súa vida e fragmentos da súa obra. O fío condutor é a vida comprometida e entregada á defensa da súa xente e da súa cultura e a súa fala a través do oficio de poeta. «Eu nacín nunha casa moi fermosa / e, nela, deixei o meu pasado, / o tempo da nenez, o soño ousado / e a miña adolescencia tormentosa» son os versos que «recollen a esencia biográfica» do autor de Sonetos á casa de Hortas cos que a autora arrinca esta publicación de Galaxia.

«Antoloxía poética». Escolmada por Darío Xohán Cabana e Amelia Outeiro Portela, esta antoloxía (Galaxia, 242 páxinas) recolle unha equilibrada mostra de todas as etapas polas que pasou a vasta produción do poeta. A introdución, tamén a cargo de Cabana, un rápido percorrido biobiográfico do autor, abonda para achegarse ás claves coas que abordar unha lectura iniciática. E a selección ilustra de xeito exhaustivo a variedade temática e estilística da extensa obra poética.

 

 

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
1 votos

Manuel María, o poeta da paisaxe chairega