O Parlamento itinerante de Galicia

O pazo de Xelmírez foi a sede onde se constituíu a Cámara tras a aprobación do Estatuto e as primeiras eleccións. Foron só seis meses de actividade para recalar despois en Fonseca

A historia do parlamentarismo democrático galego hai que rastrexala nun pazo arcebispal que foi construído na Idade Media, pero non por razóns históricas, pois non existen referencias de asembleas políticas primitivas, senón máis ben porque naquel frío outono de 1981 había que buscar un lugar con certa prestancia simbólica que acollese a constitución do primeiro Parlamento da historia de Galicia. Alí, no pazo de Xelmírez, anexo á Catedral, constituíuse a Cámara galega, logo da aprobación do Estatuto e despois das primeiras eleccións autonómicas, que deron o trunfo de forma inesperada a Alianza Popular —grazas a unha súbita conversión ao galeguismo de Fraga con aquel lema Galego coma ti— e anticiparon a disgregación e caída daquela coalición tan diversa que era a UCD de Adolfo Suárez. A modesta autonomía galega, que nacía con menos potencia política que Cataluña ou o País Vasco, empezaba a ser o pequeno laboratorio político onde se ensaiaban os cambios do resto do país.

As dúbidas e as discusións acompañaron á Xunta preautonómica na súa decisión de, primeiro, buscar un lugar solemne onde celebrar a cerimonia de constitución e as primeiras sesións e, despois, alugar provisionalmente a Cámara nun lugar máis axeitado. O arcebispado cedeu a magnífica sala de festas do pazo de Xelmírez, coas súas bóvedas de cruzaría e os seus arcos románicos sobre unhas fermosas ménsulas, pero todo o mundo era consciente de que aquela fría e húmida estancia non estaba preparada nin sequera para a sesión de constitución, que se celebrou o 19 de decembro de 1981, en lembranza da data na que os alcaldes galegos aprobaran o anteproxecto do Estatuto do 36.

Na mesa de idade estaba como parlamentario máis vello Manuel Iglesias Corral (UCD) e o máis novo era Mariano Rajoy (26 anos). Cando se cantou o himno de Galicia, moitos deputados deron mostras de que non sabían a letra, e ademais saíu «desafinado», segundo relataba a crónica en La Voz de Luís Álvarez Pousa. Noutro artigo, Carlos Luis Rodríguez incidía na «penuria» daquel pazo medieval e aseguraba que os deputados «carecen de un lugar apropiado donde satisfacer con decoro sus necesidades fisiológicas más prosaicas, viéndose obligados a utilizar los servicios higiénicos del vecino Hostal de los Reyes Católicos».

A deputada de UCD Enma González Bermello acudiu á primeira sesión vestida co traxe tradicional galego
A deputada de UCD Enma González Bermello acudiu á primeira sesión vestida co traxe tradicional galego

Adolfo de Abel Vilela, entón deputado de AP, lembraba recentemente que a sala quentábase cun xerador dos que se usaban «nas granxas de polos», os escanos eran cadeiras prestadas polo Concello de Santiago e as cámaras de televisión e outros trebellos tiñan que ser elevados á sala de festas cun montacargas. O significado histórico adquiría máis forza porque alí se constituíu a Xunta preautonómica en abril de 1978. Semanas despois, nesa sala tamén se celebrou o que ata agora foi o debate máis longo da historia democrática de Galicia, o que debía decidir cal sería a capital de Galicia e as sedes das novas institucións autonómicas: empezou cerca do mediodía e terminou ás 2.30 horas da madrugada.

Era evidente que Xelmírez só podía ser unha sede de paso. A Xunta preautonómica, presidida por Xosé Quiroga, xa estaba a buscar outro edificio, tamén provisional, mentres se pensaba no emprazamento definitivo do Parlamento galego, que non ficaría  ata marzo de 1989 no cuartel de Veterinaria do Hórreo onde está actualmente. E a solución foi o pazo de Fonseca, o reitorado universitario onde os deputados galegos se situaban fronte a fronte, como a Cámara dos Comúns británica, unha fórmula que favorecía o dinamismo dos debates. Valorábase tamén o uso de dependencias no pazo de Raxoi, onde finalmente se situarían os servizos administrativos e de apoio á actividade parlamentaria.

O pazo de Fonseca, cando se converteu na sede do Parlamento tras mudarse de Xelmirez
O pazo de Fonseca, cando se converteu na sede do Parlamento tras mudarse de Xelmirez

O frío, a humidade e o fume do tabaco da sede de Xelmírez serviron para que os xornalistas buscaran nesas cousas as metáforas para as súas primeiras crónicas parlamentarias. Pero a xélida sala de Xelmírez deixou paso a Fonseca apenas seis meses despois da constitución da Cámara, o 30 de xuño de 1982. Alí estiveron sete anos, nunha zona de Compostela onde era fácil estar en contacto coa realidade dos cidadáns. Quizais por iso o cronista de La Voz de Galicia Xosé Ramón Pousa evocara a frialdade dos mármores da India do cuartel reformado do Hórreo, onde os deputados estaban separados dos xornalistas «por un océano de moqueta». Había unha certa morriña polo acolledor pazo de Fonseca, «onde case nos podiamos tocar», lembra Tomás Pérez Vidal. Foi o presidente da Cámara cando se fixo a mudanza e recorda as críticas polo enreixado que rodea ao edificio, que se vía coma unha forma de separar os representantes do pobo do pobo mesmo. Pero xustifica a decisión en que durante o paso dos parlamentarios por Fonseca houbo intentos de entrar na Cámara en varias protestas.

«Tiñamos ideais diferentes, pero dominábanos a meta de facer as cousas ben para Galicia»

Miguel Ascón
María del Carmen Lovelle, unha das primeiras mulleres parlamentarias en Galicia, reside agora en Madrid
María del Carmen Lovelle, unha das primeiras mulleres parlamentarias en Galicia, reside agora en Madrid

Carmen Lovelle foi unha das tres mulleres que formou parte do primeiro Parlamento de Galicia. Nesta entrevista revive como foron uns anos nos que todo estaba por facer

No primeiro Parlamento de Galicia había só tres mulleres e só unha delas está viva. Trátase de María del Carmen Lovelle Alén. Aos seus case oitenta anos reside en Madrid, a onde marchou tras enviuvar, pero regresa con frecuencia a Verín, cidade da que foi alcaldesa. A pandemia obrigouna a recluírse na casa, pero ela mantense activa. Escribiu un diario da súa experiencia que espera publicar en breve. Recorda perfectamente aquela experiencia como deputada por Alianza Popular: «Collémolo con certa preocupación porque había que organizalo todo, había moito por facer e por construír. Era a irrupción do Estado das autonomías, algo novo que nacía e había un interese político verdadeiro por facer cousas, por poñer en marcha esta descentralización sen pensar en nacionalismos nin independentismos. Era algo que ía achegar a Administración moito máis ao cidadán. O que si estou segura é que aqueles primeiros parlamentarios, de calquera dos partidos, non ascenderon ao posto político por intereses económicos. Entón non se vía a política como unha profesión. E discutíase pero non se insultaba. Unha das discusións máis fortes que tivemos no Parlamento galego foi a da loita pola capitalidade. Finalmente aprobouse que fose Santiago, e todo o mundo o aceptou con corrección».

Seguir leyendo

 

Votación
5 votos
Comentarios

O Parlamento itinerante de Galicia