Un Estatuto que fixo pouco país

Xosé Manuel Núñez Seixas
Xosé M. Núñez Seixas PUEBLOGALLEGO

GALICIA

Reunión de representantes de diferentes partidos para abordar a redacción do Estatuto de Autonomía
Reunión de representantes de diferentes partidos para abordar a redacción do Estatuto de Autonomía FOTO LALO

Existiu unha diferenza esencial entre aqueles a quen o autogoberno ilusionaba e motivaba, e quen o vían como unha panca de poder circunstancial e utilitaria

24 abr 2021 . Actualizado a las 17:09 h.

O Estatuto de Galicia plebiscitado en decembro de 1980 xurdiu en estrañas circunstancias. Foi froito dunha morna presión popular e dun entusiasmo limitado das elites dos partidos políticos daquela parlamentarios (UCD, PSOE e AP), e naceu coa oposición da esquerda nacionalista. A adopción do criterio de plebiscitar un Estatuto de Autonomía con anterioridade á Guerra Civil (isto é, ao 18 de xullo de 1936) permitiu que, por tres semanas —de o golpe militar producirse antes ou despois, Galicia non entraría no lote, ou faríano tamén Andalucía ou Aragón—, Galicia fose considerada merecente da vía do artigo 151, a reservada a Cataluña e o País Vasco. Xa que logo, ser autonomía «de primeira», e mesmo nacionalidade.

Porén, nin a UCD nin o PSOE tiñan grande entusiasmo en estender a descentralización, e tentaron rebaixar o autogoberno previsto para o resto de territorios, comezando por Galicia. A reacción dos cadros locais deses partidos (ou de sectores deles), da esquerda autonomista, do galeguismo histórico e mesmo da posfranquista AP, fixo fracasar o Estatuto «da aldraxe». Quen máis crían no autogoberno, a esquerda nacionalista, rexeitaba en boa medida unha autonomía que, «comerciada por caciques / maldita falla facía» (Fuxan os ventos).

A nacente autonomía sentiu pouca calor popular, como evidenciou a baixa participación no referendo. Naceu en parte do oportunismo de elites políticas locais que non se mobilizarían como fixeron se non fose polo principio de imitación e reacción que caracterizaría a dinámica de competencia etnoterritorial do que sería o Estado das Autonomías. Algo así manifestárase xa en 1917-1919 e na Segunda República: protestemos para non sermos menos que os cataláns, pois non somos menos españois. Ademais, a descentralización crearía espazos de poder e novos escenarios de concorrencia política. A facilidade e oportunismo coa que algúns políticos pasaron do autonomismo ao localismo, e viceversa, obedecía a ese cálculo.