Compostela, escenario petrificado


Arquitecto e exalcalde de Santiago

O conxunto histórico de Santiago é o resultado esplendoroso dunha arquitectónica e unha urbanística que foron quen de domesticar a xeoloxía escalando a suave topografía e de sortear os acuíferos que basculan sobre dous pequenos ríos, o Sar e o Sarela. Quizais para mitigar a escenografía pétrea, o barroco encheuna de festas e parafernalia decorativa, grandes panos conventuais foron pintados de cores e a ourivería cromática revestiu o interior dos edificios relixiosos.

A partir do século XIX, e ata hai ben pouco, a cidade foise apagando. Co argumento da hixiene petrificouse, descarnando os rebocos para deixar a cachotería á vista, suprimindo vestixios vexetais, ocultando con muretes a rocha emerxente, que é mesmo arquitectura, eliminando as ramplas que facilitaban a mobilidade. Todo se monumentalizou ao modo clásico.

Antes do Xacobeo 93 xa comezara un rexurdimento de Santiago de Compostela e do seu Camiño, coa declaración de ambos como patrimonio da humanidade. A clave da rehabilitación do centro histórico foi o Plan Especial de 1998, que mereceu o premio europeo de Urbanismo.

Co paso dos anos a promoción foise incrementando notoriamente e hoxe os itinerarios e a cidade están mundializados. Un exemplo: en cuestión dun mes, en tres contextos escénicos distintos, a ópera Norma retransmitida desde Londres e dous filmes, o francés Elle e outro portugués, estreado no impagable festival Cineuropa, toman a peregrinación, con maior ou menor acerto, como símbolo.

A Compostela do 2017 converteuse nunha gran palestra que atrae xentes e culturas de todo o mundo. Nas rúas e prazas cada día hai acontecementos, importantes ou intranscendentes, que utilizan a carcasa monumental para actividades e tremoias que interfiren na percepción do seu carácter artístico, cultural e espiritual.

Creo que no século XXI hai que incidir de novo na dimensión habitacional para favorecer a residencia, nos usos do espazo público e a mobilidade, co obxectivo de concertar a relevancia mediática coa convivencia. E, de paso, revisar a cidade como escenario, tanto desde a distancia dos outeiros como desde o cinto vexetal que a rodea, e mesmo no intradorso.

Compostela necesita máis luz e humanización. Pódese controlar o endurecemento dos espazos públicos, rebocar os lenzos conventuais co xogo matizado do branco e resolver a contradición formal que supón conter a discordante sinalética e a xardinería requintada nalgúns lugares e noutros, en cambio, permitir que unha soa árbore deixe caer unhas follas nunha praza pétrea e proxecte a súa sombra móbil segundo as horas do día e as estacións.

Un centro histórico non é unha escultura. Os cidadáns vivimos e transitamos entre eses muros que acougaron as xeracións. Non pode afogarse co exceso de materia, banalizala cunha decoración impropia, nin deixarse deslumbrar polo éxito dos escenarios múltiples e ás veces incultos.

Canto máis icónica é unha cidade, máis necesita a implicación dos seus habitantes na procura dun equilibrio entre o doméstico e o grandioso, porque somos nós quen realmente transmitimos o seu logos.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
10 votos

Compostela, escenario petrificado