María Cedrón, autora do libro que La Voz ofrecerá aos seus lectores o Día das Letras: «Begoña criouse en castelán, pero cando descubriu o galego converteuse na súa maior defensora»
FUGAS
A periodista, que coñeceu persoalmente á escritora, afonda na figura de Caamaño: «Discutía aínda que non puidese falar, era paixón en todo o que facía»
15 may 2026 . Actualizado a las 17:28 h.María Cedrón (Baralla, 1975) compartiu con Begoña Caamaño a vida cultural compostelá a finais dos anos noventa, un tempo no que ambas as dúas periodistas coincidiron nun ambiente no que músicos, artistas e escritores fornecían no Dezaseis uns círculos nos que a defensa da lingua galega se mesturaba coas manifestacións nas rúas e as noites de copas. Con ese coñecemento persoal, Cedrón vén de compoñer a obra Begoña Caamaño, a tecedora da nova mitoloxía, que La Voz de Galicia entregará aos seus lectores o vindeiro 17 de maio. Un libro imprescindible para afondar na figura da escritora, da muller e da periodista que protagoniza este ano o Día das Letras Galegas.
—O libro ten unha forma moi orixinal, hai partes escritas a modo de carta. Foi dalgún xeito unha homenaxe á forma á que recorreu Begoña?
—Eu empezo presentando a Begoña, porque me dei conta de que, aínda que eu a coñecín, a maior parte non sabía quen era. Pero si, arranca cunha carta que lle escribe un amigo seu, e cada capítulo vai estruturado nunha resposta a esa carta. El, e todos nós, imaxinamos que está por aí, que está nalgún lado e que non nos escribiu nestes doce anos. Deste xeito podemos pensar o que sucedeu neste tempo en Galicia e o que se perdeu. Ela vai contestando a iso.
—Este xogo gustaríalle a ela?
—Si, porque Begoña sempre estaba argallando, danzando e dándolle a volta a todo.
—Por que ela marcha ficticiamente a Arxentina, ten algún sentido especial?
—Non responde a nada en concreto, pero como tantos galegos marcharon emigrados a Arxentina, por que non ela tamén? Acabou nese Tucumán ficticio [ri].
—Aínda que vostede coñeceu persoalmente a Begoña, no proceso desta obra falou con moita xente: desde Víctor Freixanes, o seu editor, á súa irmá, Bea. Que descubriu dela que lle sorprendese a estas alturas?
—Moitas cousas, e tamén descobres que a memoria te engana, porque falas con persoas diferentes que estiveron xuntas en moitos sitios, e logo, xorde o debate de se foi así ou non. Vas construíndo a memoria a partir de recordos de moita xente distinta.
—Hai algunha anécdota que defina a Begoña?
—Si, si. Hai unha moi graciosa que un pouco describe o ímpeto e a efusividade dela. A ela encantáballe debater e era moi polémica, entón houbo un tempo, segundo lembran a súa amiga Amanda e o seu amigo Suso, no que non podía falar, foron uns tres meses máis ou menos. Pero ela saía igual e levaba unha libreta e aí poñíase a escribir e a discutir apuntando co bolígrafo a toda velocidade [ri]. Discutía aínda que non puidese falar, poñía moita paixón en todo o que facía.
—Begoña tarda en escribir novela, aos 45 anos, porque como periodista fíxoo sempre, con moita precisión. Agora que releu a súa obra, que destacaría dela?
—Chámame a atención o coidado do galego, porque Begoña era neofalante. Nas cidades na época na que nace ela a maioría falaba castelán. Cando descubriu o galego, converteuse nunha gran defensora da lingua, ela falaba galego sempre, sempre, empregábao para todo, e ela quería darlle ese estatus que se perdera. Por iso busca a fórmula axeitada para o que quere expresar, a riqueza na linguaxe é incrible, é brutal, era moi precisa. E cóntacho a xente á que lle consultaba cousas, os filólogos, por exemplo, Goretti Sanmartín. De feito, dedícalle Morgana en Esmelle a Goretti, porque foi unha persoa que a axudou moito a pulir a lingua. Ela era moi meticulosa niso, esforzábase moito. Begoña dixo nunha entrevista que empezara a escribir novela cando sentiu a necesidade de escribir. As súas obras reflicten o proceso de vida que ela tivo.
—Os mitos non son casuais, logo.
—En Circe ou o poder do azul reconstrúe as personaxes femininas, Circe e Penélope, da Odisea. Ela leu a Homero con 11 anos e, como dixo a súa irmá, daquela non había versión para nenos! [ri]. E Begoña preguntábase: por que os personaxes masculinos sempre teñen o protagonismo? Por que estas señoras non pensan por elas mesmas? Por que Penélope ten que estar esperando? Circe está moi ben construída, e percíbese a sororidade que ela defendía. Pon a Circe, a amante de Ulises, e a súa muller, Penélope, a intercambiarse cartas, e así elas van descubríndose nunha relación nova. Niso é moi orixinal.
—De todos os xeitos, Begoña xa ten unha profesión que a leva a escribir, non é unha recén chegada.
—Si, si. Ela escribiu moitos artigos, tamén nas viaxes, ela non paraba, non chega á literatura de maneira azarosa, claro.
—O periodismo, porén, chégalle por ese azar, de casualidade.
—Si, ela presentouse a unhas probas en Radio Noroeste despois de estudar Maxisterio, e aí dáse conta de que o xornalismo era o seu. Unha cousa que tamén é curiosa, relacionada con iso, é que nas súas novelas hai moitísima investigación detrás. Algo propio do periodismo. Ela consultaba moitas fontes, o relato tiña que ser moi coherente, ela facía moito fincapé niso. Por exemplo, cando Ulises chega a Eea, non lle van poñer patacas no banquete, era imposible!, todo está moi coidado.
—Están as mulleres da súa novela, pero tamén están as mulleres da súa vida, ela tece unha rede ao seu redor: as amigas, a súa irmá, as compañeiras de profesión...
—Ela tiña moitas amigas, unha rede moi ampla e moi solidaria, participou na Marcha das Mulleres, sempre estaba axudando... Algunhas amigas descubriron despois de que Begoña morrese que ela apoiara a moita xente, nos baches que tiñan. Ela era como unha mecenas contemporánea, social, económica, sempre estaba aí. Tiña moito carácter, pero ela era así, moi Begoña.
—Vigo tamén a define, atravésaa. Tería sido a mesma persoa se nacese noutro lugar? Esa rebeldía, eses barrios...
—Polo que me dixo a xente coa que falei, en Begoña hai varias etapas nas que ela vai construíndose a si mesma. A ela márcaa primeiro vivir nunha familia no Calvario, que se ve logo obrigada a marchar a Coia, porque lle expropian a casa. Pasa dun barrio, que era como un pobo, a un barrio novo, e vive a época das loitas sindicais, da movida... Ademais, na súa casa había moitos libros, ela lía moitísimo, todo o tempo e de todo, e tiña unha imaxinación tremenda. Despois, tamén a ela a marca que na parroquia descobre os movementos de América Latina. E logo é fundamental a etapa de Santiago, acababa de nacer a TVG, a Radio Galega, había en Compostela xente moi nova traballando, non era unha cidade como agora nin de lonxe, había un ambiente cultural de noite que te fornecía moitísimo. Era o momento da loita antimili, e continuamente había manifestacións. A xente era máis reivindicativa que agora, que é, ao meu modo de ver, máis conformista. Era un tempo no que había contra que loitar, había que ir para adiante.
—Pero Begoña tamén vive nos bares, gústalle cantar, a alegría de compartir.
—Si, entón había debates nos bares, nos restaurantes, nas Crechas, no Dezaseis... A xente saía de traballar e ía por alí, poñíase a falar da actualidade, e a ela encantáballe cantar —cantaba fatal [ri]—, pero sempre cun debate de fondo. Todo o mundo compartía, viña un, outro... Era un ambiente moi vivo.
—Aí coñece a Uxía?
—A Amanda Álvarez coñécea na radio, aínda que era tamén de Coia, e fixéronse moi, moi amigas. Despois veñen as dúas a Santiago, e aí coñecen a Ana Romaní, coa que coinciden traballando. Begoña pasa dos informativos aos programas culturais e aí estiveron moito tempo xuntas, Begoña sempre axudaba a Ana nos espectáculos que facía con Antón Lopo. E nese círculo das Crechas coñece a Uxía e así fórmase esa gran familia pola que logo van pasando todos aqueles músicos que chegan a Compostela: Silvio Rodríguez... Era un ir e vir constante.
—Algunha xente cuestiona que só teña dúas novelas en galego, como se fose un demérito. Que pensa?
—Eu creo que son novelas moi orixinais que achegan á literatura galega algo que non existía. E, claro, podemos comparar libros ao quilo, ao peso, con obras mestras. Non premias obras mestras por que un autor teña un libro? Para min as súas novelas teñen moito valor, por todo o que representan desde o punto de vista, do coidado da lingua, da forma de contar, de devolverlle ese prestixio ao idioma que se perdera, volver a Homero. Ela dálle a volta aos clásicos para achegalos ao público. Non quere escurecer o galego, quere darlle vida á lingua. É unha forma de dicir: ler en galego non ten que ser un tostón. E tamén ter en conta que non hai por que ler só uns determinados contidos... Ela, ademais, defendeu sempre a lingua falándoa e escribindo moitísimos artigos, esa é a súa pegada.
—Como cre que viviría ela todo este fenómeno que está xurdindo arredor seu?
—Eu creo que Begoña aproveitaría que se estivese falando dela para conseguir algunha das súas causas. Ela utilizaríao para darlle a volta e diría: «Agora que me escoitan, vou berrar para reivindicar o que quero reivindicar!». Tamén che digo, nos tempos que corren, igual dáballe un soponcio ao ver a realidade das mulleres, a regresión en moitas das cousas que se lograron naquela época e polas que ela tanto pelexou. Pero Begoña seguiría loitando polo que ela cría. Xa nolo dirás por carta, Bego, desde Tucumán.
«Begoña Caamaño, a tecedora da nova mitoloxía»
La Voz de Galicia ofrecerá aos seus lectores o 17 de maio, Día das Letras, este libro (1,95 euros) homenaxe a Begoña Caamaño. Cada capítulo arranca cunha carta á autora, que dá pé a facer un retrato íntimo e profesional da periodista e escritora en todas as súas etapas a través de moita xente que a coñeceu.