Ismael Ramos, premio O. Henry: «Eu nacín nunha aldea nos 90 e coñecín a seis dos meus oito bisavós, iso é unha escola rotunda»
FUGAS
Premio Nacional de Poesía Joven polo poemario «Lixeiro», o escritor galego vén de entrar no selecto club dos grandes autores de lingua inglesa. O orgullo tranquilo cruza o Atlántico
17 abr 2026 . Actualizado a las 23:37 h.Hai algo animal na sofisticación literaria de Ismael Ramos (Mazaricos, 1994), algo de animal fóra do seu hábitat. Cunha lontra entramos no río de relatos que titulou A parte fácil, o seu debut narrativo tras gañar o Nacional de Poesía Joven por Lixeiro, pero é unha lebre, unha lebre nun Renault 19, a que vén de darlle o prestixioso premio de contos O. Henry. Ismael Ramos é o primeiro autor galego, e do Estado, que entra no selecto club no que están Faulkner, Flannery O'Connor, John Cheever, Carver, Truman Capote, Joyce Carol Oates, Alice Munro, Samanta Schweblin ou Sally Rooney.
—Primeiro autor do Estado en lograr o galardón gordo do conto en Estados Unidos. Ten que beliscarse?
—É incrible. Non me fago á idea! Penso: «Ismael, tes que aterrar esta alegría salvaxe!». Ata o 2021 só se premiaban relatos escritos orixinalmente en inglés. Que o gañe un autor galego en galego paréceme importante.
—Na súa estrea narrativa, porque vostede é un poeta que escribe contos...
—Efectivamente, espero que non o saiban en EE.UU., se non igual mo quitan [risas]. Que sexa un secreto entre nós! O mundo se detén pero nada se detén. Eu estaba traballando, ía no tren cara á estación e comentábao cunha compañeira: «O que máis me emociona do premio é que mo concedeu xente que nin sequera me pon cara!». Este premio non é meu, síntoo desta vez especialmente. O premio é das miñas personaxes: Raúl, Valeria, ese coche, ese Renault 19 no que remontan a AP-9 de Vigo á Coruña... Faime ilusión porque é un conto no que falo da familia, das orixes, dun territorio. O conto remata nun encoro en Mazaricos, que podería ser tamén o de Santa Uxía de Dumbría... Fala de lugares que me constitúen. O poderoso é pensar que a lectura disto emocionou a alguén a miles de quilómetros de distancia.
—O local é hoxe especialmente universal?
—Claro, é impresionante ver como unha lingua e unha literatura levan a calquera lugar, e cando digo «a calquera lugar» digo «á conciencia de outro para o que es absolutamente descoñecido».
—Este premio de ámbito internacional amplía o valor de ser un autor galego na súa lingua, á parte de prestixiar o literario sobre calquera outro criterio?
—Todos os sistemas literarios teñen os seus mecanismos e privilexian unhas cousas e non outras. O que se valora aquí é o oficio. Tommy Orange, o escritor que este ano concedeu os premios, esas 20 historias premiadas do 2026, imaxino que tivo que buscar que era o galego...
—Por que escolleu «A lebre» dos oito contos de «A parte fácil»?
—Non escollín eu. A miña xente e mais eu, vendo se podiamos conseguir algunha tradución, encargamos unha deste conto. Non sei por que ese conto... Supoño que me une a el algo moi especial, o territorio, ese coche que é o coche dous meus pais. O tradutor do conto, Jacon Rogers, co seu entusiasmo dixo: «Imos intentar publicalo nalgunha revista». Unha foi The Common. E quixo a sorte que fose elixido. De Mazaricos a Faulkner... [hai unha carreira de lebre, dirá no terceiro tempo desta entrevista]
«Ningún dos meus condicionantes me parou: o de clase, o da sexualidade, o da lingua... Son tres cousas sobre as que orbitan prexuízos e que, lonxe de pesarme, me acaban conducindo sempre os lugares nos que quero estar»
—Ten algo cos autores do gótico sureño de EE.UU. O territorio, a esculca na familia, un determinismo social, moi marcado tamén polo territorio e as limitacións. «É imposible sabelo todo sobre o outro. Sempre hai un lado descoñecido nos máis próximos», advertiu nunha entrevista por «A parte fácil» no 2023. Esa é a cerna do seu suspense literario?
—Sinto que hai moitas cousas... Un conto escrito na pandemia no que (ollo espóiler!) agora, en pleno 2026, descubrimos que unha das protagonistas vive no seu coche é curioso... A literatura a min fálame moito tempo despois de escribila.
«Eu coñecín a seis dos meus oito bisavós, e tiñan unha experiencia do mundo que non era nin do seu século case... Medrar no rural nos 90 foi unha escola moi rotunda»
—Ese é o valor da literatura, falar para despois? Os autores que teñen claro o que están a contar resultan sospeitosos...
—Pode ser... Hai sempre algo salvaxe, algo de lebre botada a correr. Tirando dese fío, esa imaxe da lebre (que no conto en cuestión está despezada) faime pensar nos límites do meu mundo e da miña lingua. Ningún dos meus condicionantes me parou: o de clase, o da sexualidade, o da lingua... Son tres cousas sobre as que orbitan prexuízos e que, lonxe de pesarme, a min me acaban conducindo sempre os lugares nos que quero estar.
—Como poeta e contista lese en vostede un orgullo tranquilo.
—Si. Si que o creo. Recordo unha anécdota, unha cousa que lle dixen a unha amiga unha vez: «Non coñezo galeguistas máis grandes que os meus propios pais». Pensaba niso, na naturalidade, nese orgullo tranquilo que dis. A lingua como unha maneira de vivir, como unha identidade ben asentada.
—Fai da limitación un don? É algo que se observa decote nas aldeas?
—Hai algo diferencial en nacer nunha aldea. Como o hai tamén en nacer na cidade. Neste conto en concreto hai algo de nacer no rural nun momento determinado. Porque eu nacín en 1994 e no bar dos meus avós marchaba moito a luz nos invernos e había que colocar un quinqué de gas na barra, e non se vían todas as canles de televisión. Eu coñecín a seis dos meus oito bisavós, e tiñan unha experiencia do mundo que non era nin do seu século case... Unha experiencia previa á industrialización do rural, e dos tractores. Penso que convivir con esa xente na infancia e unha parte da miña vida crea un caldo de cultivo moi específico.
—Unha primeira escola rotunda.
—Unha escola moi rotunda, tamén para entender a noción do cambio, esa idea de ver como esmorece algo, de ver algo transformarse. Creo que alguén que naceu no corazón da cidade ten outro tipo de experiencias diferentes ao que foi a miña infancia nos 90. O outro día comentaba cunha compañeira: «Acórdaste de cando ás embarazadas lles levabamos galletas Cuétara e melocotón en almíbar?». Ou o outro día coa miña prima: «Mimá, acórdaste de cando no supermercado había iougures dos que se podían ter fóra da nevera? Porque non todo o mundo tiña unha. E estamos falando do 2000 ou o 2005! Todo iso convive con outro mundo... Aínda que o mundo non son dous nin tres. É un no que estamos todos mesturados e nel pasan estas cousas.
—Pensar nos grandes autores que recibiron o premio que acaba de recibir é impresionante. Habería que ir un por un. Flannery O'Connor ten un eco nos seus contos...
—Flannery O'Connor vén da tradición da literatura sureña nos Estados Unidos, escrita neste caso por persoas brancas. Unha das persoas que máis veces gañou o Premio O. Henry creo que foi Eudora Welty, moi semellante a Flannery O'Connor nos seus temas, no seu mundo. Hai toda unha serie de escritores sureños (Faulkner, Capote...) cos que sinto que si que comparto isto do que falamos hai xa tres anos, cando publiquei o libro por primeira vez, que é esa extrañeza do que cremos coñecido.
—O cotiá e os máis próximos son os máis estraños?
—Iso é, e creo que toda literatura ten iso, fala dese tipo de personaxes. Eu bebo de aí, todos eles son escritores aos que eu admiro e lin moitísimo: Faulkner, Flannery O'Connor, Eudora Welty, Truman Capote...
—Un autor é tan o que le, os autores que máis le, como o que escribe?
—Totalmente. A miña maneira de concibir o conto está moi moi moi mediada pola técnica do conto americano, e aí están tamén Carver, Lorrie Moore, Deborah Eisenberg... Son autores que me fascinan e dos que aprendín, e aprendo.
—Como aprendeu de Méndez Ferrín.
—Si, como de Ferrín, que non está aí pero debería. E se me preguntan a min tamén nos premios Nobel. Pero igual Ferrín é moi punki para o Nobel. A min fascíname desde distintos puntos de vista. Creo que quen me lea a min e lea a Ferrín non vai atopar moitas semellanzas, pero hai unha cousa del que me resulta moi interesante. Ferrín escribe sobre o contraste entre eses dous mundos que son o mesmo mundo. Penso en Arraianos. Aí escribe cousas que poderían estar acontecendo a finais do século XIX ou nos anos setenta. Galicia, o rural galego, e sobre todo nun tempo determinado, foi ese lugar. Un lugar no que podes estar ao mesmo tempo en 1970 e no 2007. Iso si que creo que nos une.
—Non esquezo que estivo a piques de tirar o libro co que acabaría gañando o Premio Nacional de Poesía Joven.
—Si, e en breve vou estar en Portugal presentando a edición en portugués e en Italia presentado a edición en italiano. Lixeiro é un libro importante para min en canto a recoñecemento, en canto a situar o discurso tamén; non tanto situarme a min como o que tiña que dicir naquel momento.