María Quiroga, neurocientífica, médica y novelista de 34 años: «Aos 17 anos marchei da casa grazas a unha bolsa que pedín ás costas da miña nai»

Vén cargada cara ao Náutico da Coruña, pero andando lixeira como unha pluma, encubrindo parte do sorriso con gafas de sol. Botas de goma para non esvarar. En breve, subirá ao veleiro no que nuns meses cruzará o Atlántico. Ela é das persoas que se deixan interromper ao falar. E domina a arte de dialogar. Non só a de contar. É tan alegre que custa pensar que vivira algo tan triste, o suicidio dunha amiga. Dese golpe, unha novela.

Así, o dó é un Camiño do Norte que fai a pedal —campo a través do recordo, a literatura, o pensamento e as propias etapas dese Camiño real—, a neurocientífica e médica María Quiroga (Lugo, 1992).

Con 34 anos vai emprender a aventura de cruzar en veleiro o Atlántico cunha tripulación só de mulleres o vindeiro novembro. O veleiro estaba este xoves na Coruña, «saíndo do inverno», como din, para comezar a afacerse á mar. 

­—Con «Perder o norte», esa carta en bici que gañou o premio Illa Nova de Narrativa, lévanos á mesma idea de «Pequeño tratado sobre la amistad», de Joana D’Alessio. A amizade é unha conversa?

Más en La Voz

La Xunta prohíbe grabar clases escolares sin permiso y limita el uso pedagógico del móvil

¿Por qué es tan importante el polo sur de la Luna para la conquista del espacio profundo?

—Falar en primeira persoa para outra é todo. E nesas conversacións falando a outra (o feminino é pertinente) tamén nos atopamos. A novela é unha conversa íntima, do eu propio, pero para esta amiga da novela... Para Burita. É unha reflexión, pero non en soidade. Non queda nesa caixa de resonancia persoal.

­—A novela comeza nun piso de Madrid que é unha mestura de Ikea e mobles do rastro e mesmo da rúa. Viviu alí, así, é literal?

—Si. Encántame atopar cousas de maneira imprevista. Por exemplo, tiña a obsesión de ter unha escada de pintor para os fulares. Por Wallapop custaba unha barbaridade. Unha noite atopei a escaleira nun contedor... Hai que estar atenta, disposta a ser sorprendida. Ese piso de Madrid con cousas de Ikea, do rastro e de cousas que atopabas na rúa, é xeracional. Todo comeza cun movemento, cunha mudanza, cun inventario do que había no salón.

­—A referencia ao teatro recorda a «Audición», de Katie Kitamura, á función duhna familia non se sabe se disfuncional ou convencional. E a «Valor sentimental»...

—Todas as familias son disfuncionais, pero funcionan! Encántame a referencia a Valor sentimental, porque eu teño unha irmá, que é unha amiga diferente. Digo: «Que sorte poder vivir a vida cunha irmá». As mulleres que non teñen irmás quizais teñen unha aproximación a iso nas amigas.

—Novela de sororidade en movemento. O movemento é vital en «Perder o norte», afacerse ás interrupcións que son a vida.

—A idea vén do poeta brasileiro Fernando Sabino, que atopei de casualidade cando cheguei a San Sebastián [a exercer de médica]. Facer da interrupción arte, paso de danza. Unha liña recta aínda que sexa o camiño máis eficiente e o máis rápido non é interesante. Ao mellor hai un enxeñeiro de Camiños que di: «Coas liñas rectas aforrariamos investimentos!». Eu creo que no camiñar, no ser e no moverse na miña vida fun capaz de facer a liña recta. Eu vou camiñando e voume metendo nos pasos da xente. De maneira máis abstracta, vivo así.

—O alento da creatividade tamén o toma de Ramón y Cajal, quen o ía dicir...

—É que Ramón y Cajal é unha eminencia tamén no sentido de non opoñer a ciencia e a arte. Foi o primeiro en debuxar unha neurona! Lindísima. Poñeríaslle un marco para colocala no salón... No científico, como no artista, o máis importante é a creatividade, pensar doutra maneira. E aí estamos todos na mesma barca. Claro que hai que ter rigorosidade.

—Conxuga de xeito doado ciencia e arte?

—Nos anos que estudei Neurociencia en Edimburgo facía impresión de gravados e unha das cousas que me fascinaban era utilizar cortes de anatomía patolóxica de partes do cerebro para transformalos en gravado. En Oviedo conseguira fondos da Universidade para facer unha mostra que se chamaba Atlas da xeografía cognitiva.

—Escribe para afrontar o dó por unha amiga, é este o relato das etapas dun dó percorrendo en bicicleta o Camiño do Norte?

—Si. E o maior piropo sobre o libro díxomo unha amiga, a escritora Estela Gómez: «María, isto é estilo bicicleta».

—Como pensa mellor como escritora, coas pernas ou coas mans? Díxonos unha vez Belén Gopegui: «Yo con los dedos pienso mejor».

—Igual hai escritores de mans e outros de pernas. Eu escribo moito a man, pero son máis de pensar coas pernas. Eu coas pernas penso mellor

—Pedalea, corre, navega e nada...

—Si. Nadando é a única maneira na que non penso. Nunca fun capaz de meditar.

—Escribir parécese a pedalear?

—Si, e hai que coller o ritmo. Non é tan sinxelo, porque hai que subir costas, hai caídas, frustración... Eu son a máis feliz, pero tamén case a máis miserable na bici. Ao pedalear son libre.

—Non tivo medo a ser estranxeira. Axiña voou da casa. Ser de fóra faille ben, ser galega noutro lugar?

—Aos 17 anos marchei da casa tomando a decisión de pedir unha bolsa para facer o bacharelato internacional ás costas da miña nai. Quería ir á India, pero ela dixo Europa. Fixen dous anos de bacharelato en Gales, estudei Neurociencias en Edimburgo catro anos, e nese tempo tamén fixen un ano de intercambio en Singapur. Fun a Colegios del Mundo Unido grazas a unha bolsa da Fundación Pedro Barrié de la Maza, grazas á que tamén fun despois un ano a Estocolmo, onde estudei un máster de saúde pública. En Ámsterdam durei dous meses facendo o doutoramento, e mudeime a Madrid, para facer Medicina na Complutense. Na pandemia do covid vivín en San Sebastián...

E dende alí fixo o Camiño do Norte, unha experiencia dura, con costas e caídas, pero que non deixa de rodar. No libro esa parte está novelada. Pero, como todo nela, é real.

---

---

---