Rubén Anido, exalumno de Luísa Villalta e agora profesor no IES Isaac Díaz Pardo de Sada: «Ensinábanos a pensar, algo ao que non acostumaban»

FUGAS

Rubén Anido
Rubén Anido ANGEL MANSO

«Na personalidade de Luísa Villalta había unha serie de opostos que se xuntaban. Tiña un carácter forte, pero era delicada. Forte, si, pero tamén vulnerable», di Rubén Anido

17 may 2024 . Actualizado a las 05:00 h.

Amais da música e da literatura, o outro piar que sostiña o universo Villalta era a docencia. Algo completamente vocacional que redundaba nunha conexión especial cos seus alumnos. Tanto que algúns seguiron a súa estela e son hoxe profesores, e, como mínimo, defensores da lingua galega. Rubén Anido representa hoxe parte do que foi ela: é profesor no IES Isaac Díaz Pardo de Sada e o coordinador do equipo de dinamización lingüística. «Ela ensinábanos dunha maneira moi diferente ao que estabamos acostumados. Non era só dar unha materia de literatura galega do século XX, senón que a relacionaba con centos de cousas máis e cos problemas do día a día», lembra. A idea de Luísa era que tivesen un criterio sobre as grandes cuestións. «Ensinábanos moito a pensar, que era algo ao que non estabamos afeitos», subliña.

A primeira impresión que tivo Anido dela, mesmo antes de que se convertese na súa profesora en COU, era a de que as súas clases ían ser algo diferente. O xeito de impartir a materia, por suposto. Lembra hoxe cousas que lles dicía e que daquela non entendía moi ben, e era que na vida había que comprometerse co que un é. «Ela comprometíase con todo», afirma. Foi Villalta quen lles deu a coñecer figuras relevantes da cultura de Sada das que nada sabían, como Suárez Picallo ou Ricardo Flores: «Dábaste conta de que eras un pano en branco, que non sabías nada. E iso é o que ten que facer un profesor: intentar cubrir os ocos baleiros. Ela facíao».

Nese convite a pensar coincide Montse Pena, que foi alumna súa e tamén hoxe é profesora de Didáctica da Lingua e da Literatura na Universidade de Santiago e académica correspondente da Real Academia Galega. A imaxe que asocia a Villalta tamén é previa a compartir aulas: «Se penso nela, fágoo xusto antes de que fose a miña profesora, de vela entrar no instituto sempre cun abrigo marrón de pano, o chapeu e a funda do violín. Quedoume gravado, dalgunha maneira era como se entendésemos que as profesoras ían vestidas dunha maneira máis formal do que ía ela. Luísa tiña un estilo alternativo. E como non a coñecía de nada, antes lémbrome desa estética. No momento no que chegaba a clase, xa te lembrabas da ética, porque era moi importante para ela». A mensaxe que subxacía das súas aulas, segundo conta Pena, era a de invitalos a ser rebeldes. Convidábaos a pensar e a reflexionar pola súa conta, a rebelarse contra as causas inxustas e a loitar polas xustas, a pensar por eles mesmos e a non conformarse. «Ese ‘‘non conformarnos’’ era moi importante», apunta.

Villalta transmitiulles a necesidade dun pensamento crítico, a escapar do chamado pensamento único. «Non era unha persoa moi ideoloxizada, ela dábanos a información para que nós logo a collésemos. Era unha persoa moi tolerante. Ela sempre escoitaba», conta Rubén Anido. Comprometida, diferente, non suxeita ao currículo... Aparentemente as súas clases eran improvisadas, pero logo encaixaba todo. Unha das anécdotas que lembra de Luísa o hoxe profesor é que era capaz de improvisar un exame minutos antes de que comezara nunha cafetería con total normalidade. Iso foi o que lles fixo un día, que lles entregou na aula a proba manuscrita. Así era ela.

Unha profesora orixinal. Fernando Pazos, exalumno e agora orientador nun centro educativo, recorda a posibilidade que lle deu á súa clase —de 3.º de BUP— para librarse do exame escrito. Para iso, tiñan que facer unha exposición oral previa dun tema sobre algún contido literario: «Foi unha mestra innovadora. Incluso agora na actualidade non se lle dá moita importancia á oratoria e ela no seu momento si que llo daba». Rubén Anido, que de rapaz era máis ben tímido, tamén garda a lembranza de cando, ao rematar un exame escrito, Villalta convidouno a expoñelo diante de toda a clase. «Mátasme, Luísa», díxolle el. Tempo despois valorouno como un empurrón para mellorar.

De definila, ningún dos exalumnos consegue facelo nunha soa palabra. Todos fan uso dunha ringleira de adxectivos e descricións que se extenden. «Entregada, culta, moi contestataria e dialéctica. Luísa tiña un riso que o enchía todo», adianta a académica Montse Pena. «Moita personalidade, moi formada e dedicada. Moi segura de si mesma, moi convencida do que transmitía aos alumnos. Intentaba captar a atención e buscaba o interese dos estudantes», continúa Fernando Pazos. «Accesible, sensible, comprometida, próxima, carácter forte pero con certa delicadeza. Luísa era unha serie de opostos que se xuntaban. Non buscaba ningún protagonismo, pero tiña a súa presenza. Parecíame tímida, unha mestura de persoa que ata certo punto era forte pero tamén vulnerable. E si, a mirada dela era apaixonada. Tiña moitas caras, non era unha única cousa», remata Rubén Anido.

Esa forma de ser tamén a levou a obviar a súa parte como poeta, dramaturga e narradora unha vez entraba no instituto. «Algunha vez lle preguntei: ‘‘Luísa, ti tes libros?’’. E ela dicíame que, se quería, podiámolo falar fóra, aparte, pero na clase non», conta o coordinador do equipo de dinamización lingüística, como o foi ela no seu tempo no centro. Luísa escapaba, di, da primeira persoa. «Hai xente que di o contrario, pero era unha persoa humilde», agrega.

Salientable é que os tres manteñan dalgún xeito vivo o legado da artista multixenérica. Continúan abandeirando ese compromiso coa lingua e cultura galegas, utilizándoa como voz primeira, pero tamén seguiron un camiño cara á Filoloxía e a docencia. Influíu Luísa como profesora no destino profesional de Rubén, Montse e Fernando? «Eu xa quería antes, xa o tiña decidido. Pero se había algún tipo de dúbida, con ela quedou despexado», subliña o primeiro. Sempre o animou e o orientou, di. O mesmo lle ocorreu a Montse, que garda a anécdota de que, como estivo dubidando entre facer Filoloxía ou Xornalismo, Luísa sempre pensaba que estaba estudando a primeira. «Preguntábame que que tal en Xornalismo e eu dicíalle: ‘‘Luísa, que estudo Filoloxía!”».

A súa relación non rematou unha vez que concluíu a etapa no instituto de Sada. Coincidiron e fixeron por verse fóra. Rubén Anido conta dela que era unha persoa moi accesible, e que a viu en coloquios, conferencias ou presentacións de libros. A última vez que estivo con ela, lémbrao perfectamente, foi pouco antes de que falecera repentinamente na súa casa da Coruña por unha meninxite fulminante. «Estabamos tomando un café na Facultade de Filoloxía da Coruña e ela atopábase mal, dicía que non sabía o que tiña e que levaba uns días tomando paracetamol. Eu non contaba con que tiña ese problema, parecía un catarro normal», recorda. Nesa conversa, Luísa contáralle ao seu alumno que estaba escribindo, que seguía coas súas clases pero que os estudantes dese momento xa nada tiñan que ver cos da súa xeración. «Queixábase cando comezou a ESO. Dicía: ‘‘Isto é imposible de manexar’’. Custáballe moito», di.

Hoxe en día, entre o alumnado, Luísa Villalta é tan só un eco, nada máis. Por iso intentamos recuperar a súa voz», afirma Rubén. Para el, segue a ser un modelo en moitas cousas. As súas clases convertíanse nun descanso, sen que deixasen de ser esixentes. A sorte que tiveron no IES Isaac Díaz Pardo de Sada por aquel entón, asegura Montse Pena, é que o de Luísa Villalta non foi unha excepción, pois tiveron a sorte de ter un cadro de profesorado excepcional.