Artistas, nazis e maltratadores

Diego Ameixeiras

FUGAS

Detalle de la versión de «El rapto de las Sabinas», de Picasso, que toma como referencia el cuadro de Poussin.
Detalle de la versión de «El rapto de las Sabinas», de Picasso, que toma como referencia el cuadro de Poussin. © sucession picassomnam-CCIchristian bahierphilippe migeat

23 sep 2022 . Actualizado a las 05:00 h.

Sendo marxista, Paul Nizan non tivo reparos en louvar a obra de Louis-Ferdinand Céline, desprezable filonazi capaz de erguer en 1932 un monumento literario titulado Viaxe ao fin da noite: “Arrinca todas as máscaras, todas as camuflaxes, derruba os decorados das ilusións, agranda a conciencia da decadencia actual do individuo”, escribiu nas páxinas de L'Humanité. E sabemos que acertou de cheo no diagnóstico, porque o retrato social que pinta o colaboracionista na novela é extraordinario, un explosivo de potencia demoledora que chega ata os nosos días. Hai quen sostén que Nizan podía terlle certa envexa, pero o daquela militante do PCF ?os comunistas franceses? tamén sabía facer literatura para a posteridade. Poucos paseos tan reveladores, por exemplo, coma o que nos describe en A conspiración, tráxico itinerario polas inseguridades da primeira xuventude. Pero o que nos chama a atención hoxe é que alguén dende as antípodas ideolóxicas do outro sexa quen de atreverse cun aplauso á súa obra, neste caso un home de esquerdas recoñecendo a altura literaria dun antisemita. Non vivimos tempos proclives a este tipo de eloxios que separan o autor da súa produción. 

Polo contrario, os últimos debates van por outro camiño: véxase a posibilidade, formulada por algúns, de cancelar o aniversario da morte de Picasso por ter sido un maltratador e un misóxino. Por suposto que non se pode esquecer que lle estragou a vida á fotógrafa Dora Maar, vítima do seu carácter violento e á que empurrou por un horrible calvario físico e psicolóxico. Debe destacarse que era un tipo abominable, capaz de comportarse coma un monstro. Pero estaremos moi desorientados se pretendemos que a xente torza o fociño ante o Guernica ou As señoritas de Avignon polo feito de ser obra dun individuo ao que hoxe quereriamos ver, sen dúbida, declarando diante dun xuíz polos seus delictos. Repitámolo de novo: cuestionar a persoa ?sexa un nazi ou un maltratador? non debería obrigarnos a cuestionar o artista. Unha tarde calquera, antes de morrer na Batalla de Dunkerque, Paul Nizan podía cargar contra a burguesía idealista en Os cans gardiáns. E pola noite, dende o órgano oficial do PCF, celebrar sen problemas a prosa dun antisemita. Ambicionar que nos acheguemos a unha obra artística unicamente se o seu o autor nos parece aceptable dende un punto de vista moral, só pode traer calamidades.