«As mulleres apenas aparecen como protagonistas da historia»

Recupera a figura de Teresa de Zúñiga, Condesa de Santa Marta


ortigueira / la voz

Os alumnos do IES de Ortigueira tiveron a ocasión de descubrir a historia de Teresa de Zúñiga, Condesa de Santa Marta de Ortigueira a finais do século XV, da man de Carlos Barros (Vigo, 1946), profesor titular de Historia Medieval e coordinador do Grupo de Investigacións Historiográficas da Universidade de Santiago de Compostela . Na conferencia, organizada polo Centro de Información á Muller, que dirixe Ana Dopico, debullou a vida e o «cruel» final desta muller, unha descoñecida.

-¿Quen foi Teresa de Zúñiga e como chegou a converterse en Condesa de Santa Marta?

-Vén dos Zúñiga de Castela, familia nobre ben relacionada nas Cortes dos reis Juan II e Enrique IV. En 1428 casa co Adiantado Maior de Galicia, Diego Pérez Sarmiento, señor de Ribadavia, que en 1442 é nomeado primeiro Conde de Santa Marta por Juan II. O novo Condado abranguía a vila [fundada como vila do Rei no século XIII] e a comarca que fora anteriormente dos Condes de Traba. Como Condesa de Santa Marta vivirá Teresa de Zúñiga entre os dous castelos das vilas de Ribadavia e Santa Marta de Ortigueira.

-¿Como reaccionou á Revolta Irmandiña?

-Primeiro apoiou a Santa Irmandade, autorizada por Enrique IV, con quen estaba a súa familia na guerra civil iniciada no ano 1465, pola rebelión da nobreza de Castela e unha parte da nobreza galega. Despois, cando os Irmandiños empezan a derrubar fortalezas, rompe con eles e faise forte en Ribadavia, de onde será expulsada pola Santa Irmandade. Exíliase en Mucientes, Valladolid. Os Irmandiños derrocan os castelos de Santa Marta e Ribadavia, e aprópianse de todas as terras da Condesa, igual que das dos restantes nobres de Galicia.

-¿Ata que punto resultou decisivo o feito de ser muller e quedar viúva no seu devir?

-Quedou viúva no ano 1465, cun fillo adolescente, Bernaldino, que herdou un Condado soamente no papel. Durante eses anos de guerra e revoltas, tanto os cabaleiros de Galicia como os vasalos revoltados da Condesa aproveitáronse da súa debilidade como muller para as artes da guerra, e da pouca idade que tiña o seu herdeiro. Non lle perdoaron a súa fortaleza de carácter para defenderse nun mundo de homes violentos. Foi o único caso dun membro da clase señorial que morreu violentamente nese periodo, traizoada polo resto da nobreza pola súa condición feminina.

-¿Como foi o seu final?

-Moi cruel. Un ano despois da Revolta Irmandiña os veciños de Ribadavia recíbena con xustificado recelo, ela chama a Pedro Madruga para poder impoñerse, pero estala unha revolta urbana e asasínana cando fuxía, o día 25 de outubro de 1470, a puñaladas e lanzadas na porta dunha igrexa, preto dos restos do seu pazo-castelo.

-¿Cre que se debería estudar a súa figura, é dabondo coñecida?

-Non é nada coñecida, se comparamos con Pardo de Cela, por exemplo. As mulleres aparecen poucas veces como protagonistas da historia, sobre todo se son vítimas: valóranse máis as raíñas. Unha educación histórica en valores ten que ser unha educación que explique como actúa a discriminación de xénero nas diferentes clases e estamentos sociais, así como a parte negativa da violencia na historia.

-¿Que espertou o seu interese por Teresa de Zúñiga?

-A revolta dos Irmandiños tivo un dos seus desencadeantes nas violacións de mulleres por parte de representantes do poder feudal. Pareceume paradoxal e inxusta a execución de Teresa de Zúñiga. Tamén é certo que tivo lugar un ano despois dos Irmandiños, que respectaron sen excepcións as vidas e as familias dos señores derrotados. Está claro que o sistema irmandiño de asembleas, alcaldes locais e provinciais e Xunta Xeral de Reino de Galicia, serviu para asegurar realmente a paz no Reino entre 1467 e 1469. Escribín A morte a lanzadas da Condesa de Santa Marta (1970): unha análise en 1996.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
1 votos

«As mulleres apenas aparecen como protagonistas da historia»