Lograr unha «xeración libre de fume»

O Reino Unido acaba de aprobar unha lei que prohibe fumar ás persoas nadas despois do 2008. Esta decisión pode cambiar a vida e a futura saúde de moitos cidadáns, alén de poñer sobre a mesa unha forma de lexislar nunca antes vista.

Que supón?

A lei impedirá que os nados a partir do 2009 (é dicir, despois do 2008, que este ano cumpren 18 anos) poidan comprar tabaco. E, en efecto, non o poderán facer nunca na vida. En teoría, é unha posibilidade que non terán nin cando fagan 30, 50 ou 70 anos. A lei vai aumentando a idade legal para fumar: un ano cada ano.

E por que?

O Goberno do Reino Unido quere crear unha xeración libre de fume de tabaco, é dicir, persoas que nunca cheguen a ser adictas ao tabaco e eviten enfermidades graves no futuro. Noutras palabras, que crezan sen empezar a fumar.

Quen o decide?

Esta lei non a aproba unha persoa, senón o Parlamento do Reino Unido, formado por dúas Cámaras: a dos Comúns e a dos Lores. Ambas as dúas deron o visto e prace ao proxecto, impulsado inicialmente polo Goberno e apoiado por varios partidos políticos. Agora só necesita o paso formal da firma do rei para converterse definitivamente en lei.

Parlamento, Comúns e Lores?

Fagamos un breve repaso. O Parlamento ten a mesma función que en España. É o lugar onde se discuten e aproban as leis. No caso do Reino Unido, está formado por dúas partes principais, alén do rei, que ten unha función simbólica. A primeira é a Cámara dos Comúns. Aquí traballan os deputados que foron elixidos directamente polos cidadáns en comicios. Por iso representan a poboación e os seus intereses. Encárganse de debater as leis, e se unha regulación non pasa por esta Cámara, normalmente non sae adiante. A segunda é a dos Lores. Os seus membros non se elixen en votacións como nos Comúns. Hai persoas que están aí pola súa experiencia (por exemplo, antigos políticos, xuíces ou expertos) e tamén algúns membros con títulos históricos. A súa función principal é revisar as leis que aproban os Comúns e propoñer cambios. Agora ben, os Comúns poden facerlles caso ou non.

Cando entra en vigor?

Aínda que xa está aprobada, non se aplicará de inmediato. Aínda falta que o rei Carlos III lle dea o visto e prace. Está previsto que entre en vigor no 2027.

E como se controlará?

A clave está nas tendas: serán os vendedores quen non poderán vender tabaco ás persoas indicadas pola lei. Igual que agora se pide o DNI para comprobar a idade, no futuro revisarase o ano de nacemento. Se alguén vende cigarros a quen non pode compralos, pode recibir sancións. Ademais, o Goberno ampliará as zonas onde non se pode fumar nin vapear, como preto dos colexios ou en coches con nenos, para reforzar a protección dos menores. Como vedes, están comprometidos coa causa!

 O caso de Bután, onde o tabaco está prohibido por completo

Na maioría dos países do mundo, a venda de tabaco esixe unha idade mínima legal, que normalmente oscila entre os 18 e os 21. Con todo, nos últimos anos, o debate de prohibir directamente a venda colleu forza. Reino Unido decidiuno a semana pasada, pero antes Nova Zelandia foi pioneira neste tipo de políticas. No 2022 aprobou unha lei pola que as persoas nadas despois do 2009 nunca poderían comprar tabaco legalmente, pero cambiou o Goberno e o novo retirouna.

Bután, en Asia, converteuse no 2004 no primeiro lugar do mundo en prohibir por completo a venda de tabaco. A decisión estivo moi influída polos principios do budismo, relixión maioritaria no país, que promove unha vida saudable. Iso si, co tempo volveuse máis flexible.

Os riscos da nicotina

O tabaco ten moitos riscos. Por exemplo, o fumador pode pensar que controla a adicción e que pode deixalo cando queira, pero non é así. De feito, a nicotina, que é un dos compostos principais do tabaco, é moito máis adictiva que a cocaína. Facelo na adolescencia é aínda peor, xa que o corpo se está desenvolvendo e a dependencia pode ser maior. Os seus efectos na saúde son moi malos, xa que contén substancias tóxicas que danan case todos os órganos do corpo. Afecta especialmente aos pulmóns, provocando enfermidades como bronquite crónica, enfisema e cancro de pulmón. Tamén aumenta o risco de problemas do corazón. Pero se non consideras isto importante, a curto prazo, empeora o rendemento, reduce a capacidade para facer deporte, estraga a pel e causa máis infeccións respiratorias. 

 

 Un hábito social moi estendido: o cambio que viviu o tabaco

Se puidésemos viaxar no tempo, tan só unhas décadas atrás, aos anos cincuenta, sesenta e setenta do século XX, poderiamos ver de que forma o tabaco estaba presente en case todos os espazos da vida cotiá. Fumábase nos avións durante os voos, nos trens, nos bares pechados e abertos, en discotecas, en oficinas ou nos hospitais. Nin sequera era raro ver profesores fumando en clase ou na sala de reunións. A ninguén lle chamaba a atención.

Naquela época, fumar non só non estaba mal visto, senón que en moitos casos asociábase á madurez, a sofisticación ou mesmo a éxito social. A publicidade reforzaba esa imaxe, vinculando o tabaco con estilos de vida atractivos e con xente fermosa.

Pero a cousa empezou a cambiar cando os estudos científicos sobre os efectos do tabaco amosaron a realidade. O tabaquismo pasou a entenderse como un dos principais factores de risco de padecer enfermidades graves como o cancro de pulmón, as cardiovasculares ou a epoc. A partir de aí, a percepción social mudou e aos poucos empezou a entenderse que fumar é un problema de saúde pública. Non é elegante nin inocuo. En España, a loita contra o tabaco materializouse no 2005 coa lei antitabaco, aínda que xa se deran pasos antes. O 1 de xaneiro do 2006 entrou en vigor unha norma que impedía fumar en lugares de traballo, aínda que se permitía habilitar espazos para fumadores. Unha modificación do 2010, que entrou en vigor no 2011, prohibiu fumar en todos os espazos públicos pechados, incluídos bares, restaurantes e locais de lecer. Isto serviu para transformar a norma social e reducir o número de fumadores. Se miramos este percorrido en perspectiva, queda claro que a sociedade tendeu a restrinxir progresivamente o consumo de tabaco en prol da saúde pública e o benestar colectivo.

Pero isto propón unha pregunta importante: é este o camiño natural de todas as prácticas sociais que se demostran prexudiciais? Ata que punto deben as leis acompañar ou mesmo adiantarse aos cambios culturais? Pode pasar coa comida de pouca calidade, por exemplo?

As leis con impacto social baséanse en informes técnicos

Como se toma unha decisión con tanto impacto nunha sociedade como é a de prohibir fumar? Todo adoita empezar por unha base científica sólida. Médicos e expertos en saúde pública investigan durante anos os efectos do tabaco, neste caso, tanto en quen fuma como en quen respira o fume sen querer. Os seus estudos amosan o aumento de enfermidades respiratorias e cardiovasculares e de distintos tipos de cancro. Esta evidencia é o punto de partida imprescindible. A partir de aí entran en xogo os equipos técnicos da Administración, normalmente pertencentes a ministerios ou axencias públicas. Son grupos de especialistas que analizan como podería aplicarse a norma na vida real e elaboran informes técnicos onde expoñen como afectaría a decisión.

En paralelo, a economía tamén ten un papel importante no debate. Algúns sectores alertan de posibles perdas económicas ou de clientes. Ás veces, algúns países con experiencia previa amosan conclusións diferentes.

Despois chega a fase política, durante a cal o asunto se debate no Parlamento ou no Goberno. Aquí entran os partidos, que poden apoiar ou criticar a medida segundo as súas ideas ou intereses. Tamén inflúen asociacións, empresas ou grupos de presión que intentan defender a súa posición. Ao mesmo tempo, a opinión pública pode exercer certa presión.

ENTENDER

Os cigarros electrónicos, no punto de mira

• Fumar é malo para a saúde, e vapear tamén. Este é a mensaxe que deron distintas sociedades médicas, entre elas, a Sociedade Española de Pneumoloxía e Cirurxía Torácica.
• O problema empeza pola imaxe. A diferenza do cigarro clásico, o vapeador non cheira igual, ten deseños modernos e sabores que van desde os de froitas ata doces. Todo isto contribúe a crear un halo de salubridade, é dicir, unha sensación de que é algo limpo, menos daniño ou mesmo seguro.
• Os cigarros electrónicos funcionan quentando un líquido que se converte en vapor e se inhala. Ese líquido adoita conter nicotina —a substancia que xera adicción— amais doutros compostos químicos. Aínda que non haxa combustión como no tabaco tradicional, iso non significa que sexa inocuo. De feito, distintas investigacións sinalaron que pode afectar os pulmóns, irritar as vías respiratorias e ter efectos a longo prazo que aínda se están estudando.

 

PROFUNDAR

Pensar que fumar é algo interesante e rebelde, unha imaxe da que a cultura pop non se separa

• En videoclips, alfombras vermellas, sesións de fotos ou publicacións en redes, o tabaco segue aparecendo como un elemento máis de estilo. Artistas como Rosalía ou, máis recentemente, Hailey Bieber foron fotografadas fumando nalgún momento. Parece que, mentres que a sociedade evoluciona cara a pensar que fumar é malo, aínda hai xente que o considera como tendencia.
• A relación entre o tabaco e a cultura pop non é nova. Durante décadas, no cine clásico e a música, fumar asociábase a personaxes interesantes, misteriosos ou poderosos. Actores como James Dean ou Audrey Hepburn aparecían con cigarros en escenas icónicas que hoxe forman parte da historia do entretemento. Esa estética deixou pegada, e aínda hoxe recíclase en campañas visuais e contidos.
• Na actualidade, esa imaxe transformouse, pero non desapareceu. En redes, onde todo se mide en impactos visuais, o cigarro pode funcionar como un accesorio máis: transmite actitude, despreocupación ou rebeldía. Pero, claro, se o usan artistas influentes, a mensaxe, aínda que sexa indirecta, chega a millóns de persoas.
• E aquí podemos falar dun concepto moi importante: a normalización. Cando ves algo repetido moitas veces en persoas que admiras, é máis doado que o percibas como algo común ou desexable. Non significa que todos os artistas queiran promover o tabaco, pero a súa influencia existe, aínda que non sexa intencionada.

---

---