Hai algúns anos, un sobriño adolescente preguntoume se dispoñería eu dalgunha edición de La casa de Bernarda Alba, cuxa lectura, polo visto, tiña como tarefa escolar. Alén de razoar para o meu chaleco que os profesores de literatura da secundaria viven cada vez máis divorciados da realidade, estrañoume que o rapaz non recorrese ao consabido expediente de procurar la casa de bernarda alba resumen en Google. Pero, en fin, sería que tiña gana de traballar… Para o próximo finde, xa lle tiña eu preparada a magnífica edición de Francisca Vilches en Cátedra. Non sen certa expectativa polo resultado da xogada, unha quincena despois interroguei con diplomacia o sobriño sobre o drama lorquino. Díxome: «Ba, si, bu, es de una pava que tiene un marrón en casa que te cagas». Non teño o meu parente por máis burrancán nin máis agudo cá media da súa xeración, non. A cousa é que ignorar ou subestimar o devastador efecto da comunicación dixital, epidérmica e rexida pola permanente superficialidade e inconsistencia dos contidos, sobre a lectoescritura de verdade (é dicir, os libros) é ver as nubes e non o ceo. No sempre cruel Informe PISA, España suspende en matemáticas e comprensión lectora. ¡Nos ha merengao!
Será que tanto dispositivo «intelixente» (as aspas son miñas) teima en atrofiar o hemisferio cerebral esquerdo, no que, casualidades da vida, se aloxan as habilidades do cálculo numérico, a interpretación simbólica e a linguaxe? E será, claro. É máis transcendente o cálculo matemático ca entender o que se le? Semella que a lectura se asocia a unha forma máis convencional da «cultura xeral», mentres que as ciencias exactas e naturais son propias de especialistas.
Deste xeito, percíbese como socialmente imperdoable non saber quen escribiu O mercador de Venecia ou Guerra e paz, pero non ignorar a segunda lei da termodinámica ou resolver unha ecuación. En fin, deixémonos de lerias. Ler é entender o mundo; escribir é transferilo, e falar, discutilo e matizalo, manifestacións externas as tres dunha única magnitude interna e transcendental: pensar, unha magnitude, temo, que sobrevive con respiración asistida. Aí lle doe.