Romanticismo desde Galicia para difundir a obra de Machado de Assis

Javier Becerra
Javier becerra REDACCIÓN / LA VOZ

CULTURA

Machado de Assis
Machado de Assis .

A editorial Courel publica «Don Casmurro» e varios relatos do escritor brasileiro

14 dic 2022 . Actualizado a las 10:30 h.

Nun primeiro momento ía traducilo ao galego, pero cando se puxo a traballar viu que iso non tiña sentido. «Os que queiran ler eses libros poden facelo en portugués perfectamente, que pouco perden. Decidín traducilos ao castelán porque considero que para un castelanfalante será máis difícil lelos», explica Sabela Sanjurjo, a responsable da pequena editorial Courel e tradutora dos dous volumes editados ata o momento. Trátase de Don Casmurro de Joaquim Maria Machado de Assis (1839-1908) e Ocho relatos, unha recompilación de textos do mesmo autor, considerado un dos máis relevantes da literatura brasileira.

En España, non obstante, non se coñece moito. De feito, Sanjurjo entrou en contacto coa súa obra hai apenas un lustro: «Abraioume totalmente cando o fixen. Descubrino a través dunha amiga brasileira que me falou del. Vin que toda a súa obra estaba publicada nun portal de dominio público do goberno federal de Brasil. Despois de lelo, parecíame asombroso que fora tan pouco coñecido. En Brasil é como para nós Quevedo ou Cervantes. Isto é un acto de romanticismo para difundir en España a súa obra».

De escritura clara e chea de sentido do humor, Machado de Assis permite, tal e como di a editora, «ter unha idea de como era o Brasil desa época, a finais do século XIX». Nese sentido, o lector poderá encontrarse cuns ambientes que «se poderían confundir perfectamente cos salóns parisienses desa época», nos que queda reflectida unha profunda desigualdade que continúa ata hoxe. Todo iso relatado por unha pluma precisa que chegou a ser comparada con Shakespeare. Choca que, sendo un autodidacta de orixes humilde, Machado de Assis coñecera perfectamente o autor de Otello ou que lera en francés.

Don Casmurro é todo un clásico non ben valorado en España. Pese a ter traducións anteriores, non se encontraba en papel. Sabela Sanjurjo descríbeo así: «É unha historia na que o autor vai narrando a súa vida como unha especie de memorias, pero sempre co fin de levarte a pensar que a súa muller traizoouno co seu mellor amigo. A novela está escrita para iso. Unha historia de celos».

Pola súa parte, Ocho relatos é unha recompilación feita directamente pola editora. Nela aparece El alienista, unha novela curta, e outros relatos. «Escollinos tratando de mostrar a variedade de temas que trata, aínda que no fondo sempre están as relacións humanas». Os textos, directos e de lectura áxil, enganchan. Pero se non fose así é o propio Machado de Assis quen lanza unha mensaxe tranquilizadora: «Sempre hai unha característica nos contos que os fai superiores ás novelas, se ambos son mediocres: son curtos». Outra mostra dunha ironía que se enreda polas liñas da súa obra como unha serpe riseira.