Isaac Díaz Pardo, «a loita pola dignidade» e a «lealdade inquebrantable»

Xosé Ramón Fandiño elaborou a biografía «definitiva» do intelectual

Díaz Pardo, retratado no Instituto Galego da Información, en Santiago, en setembro do 2008
Díaz Pardo, retratado no Instituto Galego da Información, en Santiago, en setembro do 2008
H. J. P.
Santiago / la voz

«O máis salientable das mandas de Isaac Díaz Pardo son as causas xustas que defendeu incansablemente, a loita pola dignidade, o sentido ético que lle imprimiu ás súas empresas, afastadas de calquera tentación especulativa». As verbas son de Xosé Ramón Fandiño, autor de Isaac Díaz Pardo: Memoria do compromiso, unha biografía que acaba de publicar o Concello de Santiago con motivo do centenario do nacemento do intelectual e coincidindo co noveno aniversario da súa morte. Trátase dun percorrido desde a súa infancia compostelá e a pegada que deixou nel o pai -Camilo Díaz Baliño- ata os seus últimos anos, facendo fincapé no Laboratorio de Formas e tratando a súa saída do consello de administración de Sargadelos. Se hai un denominador común na dilatada traxectoria deste «polifacético artista dotado dunha inmensa aptitude intelectual e creativa e dunha enorme capacidade de traballo» é, segundo destaca Fandiño, a «lealdade inquebrantable que lle profesou durante toda a súa vida ás utopías republicanas e galeguistas nas que se educou», de aí a elección do título de Memoria do compromiso.

O libro está dividido en sete capítulos e, «máis que unha biografía cronolóxica, é unha biografía temática na que se indaga a evolución vital e ideolóxica de Isaac», explica Xosé Ramón Fandiño, que traballou durante dez anos con Díaz Pardo no IGI (Instituto Galego de Información). Con anterioridade abordara en diferentes monografías a súa figura, ademais de participar en diversos foros, e agora afrontou esta biografía «completa e posiblemente definitiva» do intelectual galeguista, que está acompañada de numerosas fotografías. «É unha biografía única de Díaz Pardo, un texto que vai quedar para a historia», asegurou a concelleira de cultura de Santiago, Mercedes Rosón.

O capítulo inicial enfoca os primeiros anos de Díaz Pardo na compostelá rúa das Hortas, onde estaba situada a vivenda familiar e o taller de escenografía do seu pai, Camilo Díaz Baliño. Entre outros momentos, recolle a súa participación na campaña a favor do Estatuto de Autonomía do 36, con catro carteis feitos por naquel entón rapaz de 15 anos. «Isaíño, faimos ti», lle dixera Castelao, que andaba moi atarefado coa campaña plebiscitaria, lembra Fandiño. Unha estancia en Santiago que rematou co levantamento militar de 1936 e o fusilamento do seu pai: «Estremecedoras son as páxinas que Isaac escribiu sobre as súas vivencias dos primeiros días da Guerra Civil en Compostela e sobre o desgarro emocional que para el supuxo o asasinato de Díaz Baliño. Páxinas sen resentimentos, guiadas unicamente pola idea de manter a memoria dos inmolados e dos exiliados».

O segundo capítulo céntrase no tempo de estudante de Belas Artes e artista plástico, así como a súa etapa de éxito en Madrid. Pero no 49 instálase no Castro de Samoedo. O argumento definitivo para volver a Galicia foi a invitación por parte de Franco para pintar no Val dos Caídos. «Isaac sempre dicía: ‘‘Prefería que me cortaran as mans antes ca pintar no Val dos Caídos’’», lembra Fandiño para recordar que Franco e Camilo Díaz Baliño eran veciños de edificios lindeiros en Ferrol.

Xa en Galicia, o percorrido pola vida de Díaz Pardo continúa coa montaxe dun laboratorio para estudar os caolíns de Sargadelos. Aí chegaron os primeiros servizos de mesa e un achegamento da obra artística a produtos de consumo popular. Despois foi a Arxentina, onde Díaz Pardo impulsa Porcelanas da Magdalena. Pero se algo destaca desta etapa Xosé Ramón Fandiño é o seu encontro con «figuras esenciais da cultura galega alí transterradas». Aí é onde nace «a proposta cultural máis importante e transcendente de cantas se teñen feito na Galicia posterior ao ano 36»: o Laboratorio de Formas de Galicia, da man de Díaz Pardo e Luís Seoane. A partir de aí, créase Ediciós do Castro, o Museo Galego de Arte Contemporánea Carlos Maside e a rehabilitación da actividade de Sargadelos. «Tratábase de restaurar a memoria histórica de Galicia», afirma o biógrafo do polifacético galeguista. A finais dos 70, nace o Instituto Galego da Información.

Saída de Sargadelos

Co capítulo O final da utopía péchase a biografía. Nel Fandiño analiza con detalle «os acontecementos e manobras que a golpe de usura e desmemoria» se sucederon no seo do consello de administración do Castro e Sargadelos e como o intelectual foi apartado da presidencia.

«Díaz Pardo pertencía a un país que non estaba en ningures. Ao país dos vencidos, dos paseados, dos exiliados». Así conclúe o libro editado polo Concello de Santiago, que ten unha tirada inicial de mil exemplares e estará dispoñible en bibliotecas e centros culturais da cidade. Os interesados pódeno solicitar no Teatro Principal de Santiago.

Este luns cumpríronse nove anos do falecemento do intelectual galeguista. Na súa lápida no cemiterio de Boisaca só figura o nome e os anos de nacemento e pasamento (1920-2012). Para Xosé Ramón Fandiño, o epitafio que podería resumir a súa vida sería: «Unha torre de ética por riba de todo coas causas xustas e Galicia sempre no horizonte».

A cidade arxentina de Magdalena dálle o nome do artista galego á rúa onde se erguía a fábrica de porcelanas de Celtia

O pasado xoves 30 de decembro o pleno do municipio arxentino de Magdalena aprobou darlle o nome de Isaac Días Pardo á rúa onde se erguía a fábrica de porcelanas que o intelectual galego fundou a mediados dos 50 e dirixiu durante 13 anos. «Naquela mesma factoría estaba o apartamentiño no que el vivía», lembra a escritora pontevedresa Loli Beloso, amiga de Díaz Pardo e impulsora da recuperación da súa obra e a súa figura -tamén a da súa muller, Carmen Arias, Mimina- naquela poboación a pouco máis de cen quilómetros de Bos Aires. «El levoulles progreso, formación e emprego a través de Celtia, a sociedade que acubillaba a fábrica», subliña Beloso, e que foi o espazo clave desde o que Díaz Pardo recuperou o exilio galego e puxo en marcha o Laboratorio de Formas, berce de ideas e proxectos fundamentais como Ediciós do Castro, o IGI, Sargadelos, o Museo Carlos Maside..., instrumentos cos que buscaba mellorar Galicia en todos os ámbitos e restaurar a memoria histórica. Beloso tamén lle arrincou ao alcalde o compromiso de dedicar unha sala do museo municipal a difundir a obra do matrimonio Isaac Díaz Pardo-Carmen Arias. A escritora amosábase feliz de ter espertado o orgullo de Magdalena polo seu pasado e a figura de Díaz Pardo. «É o noso Da Vinci e incluso en Galicia queda moito por lle recoñecer», afirma.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
18 votos
Comentarios

Isaac Díaz Pardo, «a loita pola dignidade» e a «lealdade inquebrantable»