A guerra de Siria e o cuádruplo crime de Nigrán, nas tramas do Torrente Ballester

Antón Riveiro Coello e Álex Alonso presentan as obras coas que se alzaron exaequo co premio por fin publicadas por Galaxia e Xerais, respectivamente

Alonso e Riveiro Coello posan coas súas repectivas obras «Granito» e «O paraíso dos inocentes», gañadoras exaequo do último premio Torrente
Alonso e Riveiro Coello posan coas súas repectivas obras «Granito» e «O paraíso dos inocentes», gañadoras exaequo do último premio Torrente

«Esta é a primeira vez que se dá exaequo o premio a dous autores galegos», dixo Xurxo Couto, responsable da área de cultura da Deputación da Coruña. Foi na presentación das obras gañadoras do apartado en lingua galega do Torrente Ballester, concurso que organiza a entidade provincial. As novelas son O paraíso dos inocentes (Galaxia), de Antón Riveiro Coello (Xinzo de Limia, 1964), e Granito (Xerais), de Álex Alonso (Vigo, 1968). O primeiro confesou a súa querenza por este galardón, do que xa foi finalista en 1998 con A quinta de Saler. «Por un voto non gañei -lembraba-, pero Carlos Casares teimou daquela para que fichara por Galaxia e publicara alí o libro. Manteño esa fidelidade».

O paraíso dos inocentes ten como pano de fondo a guerra de Siria con dúas voces en primeira persoa: a activista Amira, que informa desde Alepo e está no bando rebelde, e o químico Isam, que traballa nunha fábrica de xabón pero teme que o chamen para entrar no exército polo que decide fuxir a Europa. «As voces de Occidente van en terceira persoa, son máis distantes», explicou o escritor, para salientar que: «Occidente abandonou ao pobo sirio, nunca quixo dar armas pesadas aos rebeldes e aceptou a Bachar al Asad como un mal menor».

Riveiro falou «con refuxiados sirios que viven en Holanda» que lle contaron as súas vivencias, como cando a algún deles «os traficantes o enganaron ata catro veces». Sobre o título da novela apunta a tres colectivos de inocentes: os refuxiados, que «ven Europa como un paraíso do que os separa o mar»; as vítimas activas, os terroristas, aos que lles prometen un paraíso, e por iso atentan en accións que son «unha loucura abstracta»; e «os que soñaban coa revolución pacífica, unha nova primavera árabe en Siria, pero as armas acaban con ela».

Na novela «hai moita dureza pero tamén hai moita esperanza e solidariedade, moita xente que colabora e contrarresta así a pasividade dos Gobernos», di Riveiro. Recorda como a xente nova «colle unha mochila e marcha aos campos de refuxiados». Nesta liña apunta a conexión da novela con Galicia, con protagonistas en Arteixo ou Compostela.

Tamén recoñece que as imaxes da guerra de Siria acaban cansando «porque consúmense como un produto televisivo máis, como si fora unha serie. Amira fai as reportaxes para dar a coñecer a situación do país, non para que choremos senón para que reaccionemos». Ademais, «en Siria perciben que os mortos non valen igual alí que en Occidente», incide Riveiro.

Outra guerra, neste caso a de Bosnia, aparece na novela de Álex Alonso Granito. É un dos acontecementos daqueles primeiros días de 1994 nos que tivo lugar o cuádruplo crime de Nigrán: dous policías mataron a catro persoas da familia dun coñecido empresario do granito despois de telas secuestradas. Álex conta que cando tiveron lugar aqueles feitos lembrou A sangue fría, de Truman Capote, e pensou que «un día escribiría algo» sobre o suceso. Argumenta: «Eu non son Capote, nin un autor recoñecido para buscar testemuñas», así que o que fixo foi escribir unha novela de ficción elaborada a partir dun «enorme traballo de documentación», como enxalzou o xurado do premio. O autor foi recollendo as noticias da prensa diaria desde o 31 de decembro de 1993 ata a data dos asasinatos, 31 de xaneiro de 1994, e por iso a novela é unha crónica «da situación política, urbanística, televisiva, deportiva,... de todo o que estaba pasando».

«Empecei pouco a pouco e a escrita foi pracenteira. Non tiven esa crise de agora-que-poño e paseino moi ben», explica este licenciado en Filoloxía Galega e Hispánica pola Universidade de Santiago que traballa como tradutor-intérprete da Administración de Xustiza na Audiencia Provincial de Pontevedra.

O obxectivo polo que escribiu esta novela, aclara, foi só literario, «non quería molestar á familia nin aos autores do crime, nin buscar as causas do que pasou».

«Nas guerras xorde o mellor e o peor, as grandes historias»

O enfrontamento bélico xa estaba nas novelas de Antón Riveiro As rulas de Bakunin e Laura no deserto. É máis, coa gañadora do Torrente non pecha a serie, di, xa que ten «outro libro de relatos coa guerra como pano de fondo». Considera que «a literatura serve para reflectir estes conflitos» e asegura: «A afirmación de que as guerras están moi tratadas é un mantra xeneralizado. Nas guerras xorde o mellor e o peor, as grandes historias».

Conta que O paraíso dos inocentes ten a súa orixe nun axitado viaxe a Bruxelas para visitar a unha filla. Había folga de controladores aéreos, chegaron de madrugada e «cinco horas despois explotou o aeroporto». Coa cidade tomada polo exército e todo o día sen poder ver a filla, «nesa conmoción nace a novela». O escritor reflexiona sobre que «non hai periferia para o terrorismo» e trata de poñerse no lugar de calquera das persoas que morreron no atentado. Para el, «ese pano de fondo, as historias cruzadas, a estrutura e a temática» fan que se poda falar dos tres títulos citados e doutro pendente como de obras vencelladas á guerra.

«A cultura non contaxia»

A presentación das novelas gañadoras do Torrente contou con medio cento de asistentes, algo que Francisco Castro, director de Galaxia, celebrou porque, dixo, «a cultura non contaxia, é segura». Así, apelou á necesidade de que se fagan máis actos culturais, «e non só literarios». Tamén Fran Alonso, director de Xerais, felicitou aos organizadores do concurso. Sobre a obra de Álex Alonso, eloxiou que faga «por vez primeira unha ruptura lingüística» ao recoller diálogos dos protagonistas en castelán e en galego. Esta diglosia «é unha realidade sociolingüística, e unha opción para dar maior verosimilitude». Fran Alonso apuntou que a frescura que xa amosara este escritor en obras como Tempos de bebidas isotónicas e fast-food (Xerais) «tamén se dá nesta novela».

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
6 votos
Comentarios

A guerra de Siria e o cuádruplo crime de Nigrán, nas tramas do Torrente Ballester