Os papeis de Elisa e Marcela

Tamara Montero
tamara montero SANTIAGO / LA VOZ

CULTURA

Désirée Domínguez co exemplar orixinal de La Voz que dá conta do matrimonio entre Elisa e Marcela que se conserva no Arquivo Histórico Universitario
Désirée Domínguez co exemplar orixinal de La Voz que dá conta do matrimonio entre Elisa e Marcela que se conserva no Arquivo Histórico Universitario XOAN A. SOLER

O Arquivo Histórico da USC custodia os expedientes disciplinarios que recuperaron a historia das mestras

06 mar 2020 . Actualizado a las 05:00 h.

Alí, entre sete mil metros de documentación, canda outras miles de historias, durmía a memoria de dúas mulleres que se adiantaron un século. Que desafiaron unha época. A Elisa e Marcela espertounas unha tarde de 1993 no Arquivo Histórico da Universidade de Santiago Narciso de Gabriel, o investigador que atopou a febra do novelo do que había acabar tirando tamén Isabel Coixet na película baseada no libro de Gabriel Fernández. Un fío —dous, en realidade— que onte saíron dos cartafoles para botar a arrolar de novo o novelo.

Copia das alegacións de Marcela Gracia ao seu primeiro expediente en 1893, que se abriu a pesar de que tiña licenza do reitor para ausentarse porque se presentaba a oposicións. Foi sancionada
Copia das alegacións de Marcela Gracia ao seu primeiro expediente en 1893, que se abriu a pesar de que tiña licenza do reitor para ausentarse porque se presentaba a oposicións. Foi sancionada AHUS

Os dous expedientes disciplinarios que se abriron a Marcela Gracia Ibeas presidiron a conferencia de Narciso de Gabriel e Désirée Domínguez, directora do Arquivo, sobre a historia dun matrimonio sen home, como titulaba daquela La Voz de Galicia. Un acto que é de xustiza, porque «toda a investigación, de 15 anos, e o libro no que se baseou a película, partiu de aquí», explica a directora. «O primeiro é de 1893 e instrúese pola Xunta Provincial de Instrución Pública, que comunica ao reitor que Marcela se ausentou da súa praza durante un tempo». Marcela contaba co beneplácito do reitor e con licenza porque se presentaba a oposicións. «Houbo varias idas e voltas con Marcela facendo alegacións, pero a inspección non o considerou probado e concluíu que debía ser sancionada».

O expediente de 1901.«En vista de las graves manifestaciones hechas por la prensa local de esta capital, en especial de La Voz de Galicia» do 22 de xuño, abriúselle en 1901 o segundo expediente a Marcela Gracia, que sería apartada do servizo
«En vista de las graves manifestaciones hechas por la prensa local de esta capital, en especial de La Voz de Galicia» do 22 de xuño, abriúselle en 1901 o segundo expediente a Marcela Gracia, que sería apartada do servizo AHUS

O segundo expediente disciplinario é o do ano 1901 e abriuse como consecuencia do seu casamento con Elisa. «Instrúese a partir da saída noticia en La Voz de Galicia do 22 de xuño de 1901» e nel pode lerse que «en vista de las graves manifestaciones hechas por la prensa local» había que iniciar actuacións contra Marcela. O exemplar orixinal tamén se garda no Arquivo da USC. A denuncia do segundo expediente viña do alcalde de Vimianzo, alentado polo cura-párroco de Dumbría e pola comunidade de veciños. «Neste caso, aplicóuselle o artigo 171 da Lei de Instrución Pública de 1857», a primeira gran lei de educación en España, vixente ata 1970 e que regulou a creación da Escola de Mestras. Marcela foi suspendida do posto e tamén da metade do seu soldo, porque a outra metade había dedicarse a pagar a súa substituta.