Manuel Rivas: «Esa lixeira inclinación de escoitar supera calquera invento tecnolóxico»

«Contra todo esto. Un manifiesto rebelde» é unha viaxe da vergoña por «este estado de cousas» á esperanza


A Coruña / la Voz

«El oficio más antiguo del mundo no es la prostitución, es mirar para otro lado». Son palabras de Katy, muller sobrevivente da trata de brancas, que abren o último capítulo de Contra todo esto. Un manifiesto rebelde (Alfaguara), o novo libro de Manuel Rivas (A Coruña, 1956). A versión galega será publicada por Xerais e sairá «dentro de pouco», anuncia o autor dun libro que «ao mesmo tempo que di todo isto que non che gusta, que che causa vergoña, vai desvelando un non que leva ao si, á esperanza».

-Hai moito que non gusta...

-No libro son como doce áreas. Primeiro conto a historia persoal en relación co contexto e despois esta boca da liberdade escribe Contra todo isto. Todo isto é a descivilización, todo isto é retroceso real, todo isto é a produción de medo para pór en corentena dereitos e liberdades, todo isto é a subtracción da democracia, todo isto é a produción de fendas de desigualdade, todo isto é o desmantelamento dos espazos comúns... A entrada no libro é o manifesto rebelde.

-Medio século despois de maio do 68, ¿fan falta manifestos?

-O que fai falta é o inconformismo, que é o que nos mantén activos. O conformismo é estupefaciente. Por suposto que hai moitísimas cousas que me gustan deste mundo, non son un profesional da apocalipse, non me apuntaría ao partido apocalíptico [risas]. Pero xusto porque queres gozar do mundo corres a refuxiarte nel e non miras para outro lado, como dicía Katy nesa frase xenial: o oficio máis antigo do mundo é mirar para outro lado. O que é necesario é un inconformismo que se transforme tamén en activismo, que é unha palabra que me gusta moito: ¡estar activo!, nun mundo no que se quere desactivar tanto.

-¿Andamos apampados?

-O poder comete abusos, comete corrupción, canto máis desactive a sociedade, a xente, as conciencias, cando, dicía Primo Levi, as conciencias marchan de vacacións ou están hibernadas. Ese inconformismo non é que te paralice, provoca desacougo. Este libro está escrito como na liña do horizonte, coma se foses camiñando pola beira, é un andar no que ti te desprazaches cara ao descoñecido, queres buscar respostas. Busca provocar un desequilibrio que conduza a outra harmonía.

-Non se ve moita harmonía...

-Estamos nun tempo no que hai moita produción de odio, de inimigos. Un dos capítulos é Eu non quero ter un inimigo.

-¿Por que ese odio?

-Ten que ver coa utilización da palabra, tan importante na política e fundamental nas relacións humanas. É importante a palabra e é importante escoitar, ese marabilloso movemento que é a lixeira inclinación de escoitar, que é a ferramenta que supera calquera invento tecnolóxico. As mulleres escoitan máis e por iso hai redes de solidariedade que son só de mulleres. Ese odio é porque se impón a ollada ao estilo do que chamaban en Portugal a un tipo moi autoritario: o xeneral O Carneiro é o que embiste. Aquí embestimos moi rápido, tomamos posicións. Había que inverter a posición: hai momentos históricos, que son os mellores, nos que a xente se escoita, son os momentos máis colaborativos. Pero cando se deixa a prevaleza á produción de inimigos, iso é un fracaso da política e da cultura. Unha idea que se repite constantemente no libro é que todos os grandes problemas son no fondo problemas culturais.

«A ironía é a ferramenta que realmente define a modernidade literaria»

Borges «era moi orillero, un termo que se usa moito en Arxentina cando vives no arrabalde», explica Rivas, que gusta de «escribir na orela, na beira, porque é o xeito de ver outras beiras». Esa literatura da beira ocupa un dos capítulos do libro, con textos sobre John Berger ou Saramago.

-Sorprende escribindo dun Borges comprometido, cando sempre se dixo o contrario...

-Vémolo así como o paradigma do escritor monumento, subido na torre de marfil e realmente neste texto cuestionase totalmente esa visión e reivindicase un Borges orillero, é moi cosmopolita, pero orillero. A literatura é marabillosa, esta que non é estupefaciente, porque da respostas.

-¿E iso de «Moby Dick» como a balea insurxente?

-Este é un libro no que intentei que a liberdade fose o corpo da linguaxe, que fose moi ecolóxico. Fálase da rebeldía humana, pero tamén hai unha rebeldía na natureza. Hai unha interpretación novidosa do que é Moby Dick porque é a última balea que ten nome cando xorde a caza industrial; ela expresa unha rebeldía na natureza e iso que chamamos animais salvaxes non deixan de ser rebeldes, ¿non? Penso que hai que cambiar esa ollada sobre a natureza, porque iso axudaranos a ver moito máis do que vemos.

-E para ese cambio de ollada, ¿razón ou sentimento?

-O pensar non pode disociarse do sentir, porque entón é cando o pensar xera monstros. Ten que estar sempre conectado ao sentir. Intentei facer un libro sentimental, porque a través dos sentimentos si que nos podemos comunicar. Dicimos que os animais non falan, ao mellor é que non os entendemos.

-O capítulo final está cheo de ironías, como ese epitafio en Padrón: «O último si que picaba»...

-O libro vai facendo como unha esfera, vai facendo esa viaxe desde o alegato e remata cunha parte que me parece especialmente literaria e creativa: son aforismos nos que o que activa a escrita é a ironía, que a min me parece a ferramenta que realmente define a modernidade literaria. Hoxe non se pode escribir e contemplar o mundo sen ironía. Eu penso que unha sociedade está viva cando nas comunicacións que se establecen unha das compoñentes é a ironía; aí ves que culturalmente está activa. Ás veces chegas a espazos que podemos definir, como Dante, de «malditos sitios tristes» onde non te cachan a ironía, a min tenme pasado. Alí onde non funciona a ironía é porque hai moito dogmatismo.

«No xornalismo sempre estás en primeira liña de risco»

Un dos capítulos do libro, na versión castelá, titúlase ¡Viva el periodismo, cabrones!: «É unha reivindicación do xornalismo, da profesión: na crise do xornalismo a resposta, en vez da postura cínica de renderse, é ¡máis periodismo do bo!». Escribe Rivas do espectro do xornalismo que emerxe sempre a contracorrente, cando xa non se lle agarda, «e por iso o matan».

-Este libro ía ser de artigos...

-Comentáronmo na editorial, en Alfaguara, que podiamos facer unha escolma de textos xornalísticos, pero iso xa o teño feito. Aquí traballei moito con textos xornalísticos, con conferencias e outros son inéditos. O libro é unha materia prima, unha nova construción que ten como viveiro todo aquilo que fun pensando ao longo de todo este tempo. Quixen facer algo diferente.

-¿É unha ollada xornalística?

-O que ten o xornalismo é que te mantén nunha relación incesante coa realidade, coas palabras, e iso é bo para a literatura. Unha das cousas que máis me interesaba do xornalismo é que vas a escribir sobre unha cousa e sempre acabas escribindo sobre outra, mantenche nunha revolución óptica permanente. E iso pode levar a un certo estresamento de «desgaste de materiais» [risas] da realidade, de tanto mirala, pero non, é ao contrario: eu penso que iso fertiliza moitísimo. Este libro, dalgún xeito, para min é unha reconciliación co xornalismo. De mozo vivín o entusiasmo do xornalismo, daquela había outros problemas e ao mellor eran máis agudos. No xornalismo sempre estás en primeira liña de risco.

-Neste libro mestura, ou funde, xornalismo e literatura...

-Teñen en común ver aquilo e contar aquilo que non está ben visto, no dobre sentido: que non está ben visto e que non gusta velo, non é cómodo de ver, ou está oculto. O importante non é ver o fondo, o importante é profundar, a ollada en profundidade vai máis alá do fondo, que pode ter unha aparencia superficial.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
31 votos
Comentarios

Manuel Rivas: «Esa lixeira inclinación de escoitar supera calquera invento tecnolóxico»