Rosalía de Castro, unha muller libre, independente e tamén alegre

Xesús Fraga
xesús fraga REDACCIÓN / LA VOZ

CULTURA

O primeiro tomo da biografía de María Xesús Lama afonda na súa vida alén dos tópicos

06 abr 2017 . Actualizado a las 05:00 h.

«¡Diga que no era triste mi madre! Nada de eso. Muy alegre, siempre estaba de broma, y tenía verdadero ingenio para decir ocurrencias. No; no era triste. Destruya usted ese tópico de la tristeza». Con esta contundencia, Alejandra Murguía Castro, filla de Manuel e Rosalía, rexeitaba nunha entrevista con Victoriano Fernández Asís un dos tópicos máis estendidos sobre a súa nai. A cita tamén abre Rosalía de Castro. Cantos de independencia e liberdade (1837-1863) (Galaxia), o primeiro tomo da biografía no que María Xesús Lama (Lugo, 1964) pescuda nos anos mozos da escritora coa vocación de ir alén dos tópicos.

A biógrafa admite que este relato é «un dos posibles», ademais de que as lagoas e os datos parciais deixan moita marxe ás matizacións e interrogantes aínda sen resposta. Pero aínda así esa achega intenta ensamblar todas as Rosalías, as facianas dunha personalidade complexa, que caben nese retrato: «Nena curiosa que xoga no eixido dunha casa de vila, adolescente inqueda con soños de artista, rapaza atrevida disposta a construír unha vida independente, lectora febril que ferve de ideas revolucionarias, escritora consciente do seu talento disposta a saír á praza pública, nai noviña que intenta recuperar o libre dispor do seu tempo, enferma aflixida pola tiranía dun corpo feble, cidadá adulta que reflexiona sobre a sociedade do seu tempo, que se define e aposta por un proxecto de cambio social, muller vital que goza da beleza e cre na vida, idealista en loita abatida pola forza duns poderes fácticos asoballantes, ser humano en soidade núa que olla de fronte a morte, muller valente que escribe o que non está permitido, o que ninguén espera, o que poucos entenden...».

Música fronte melancolía

A biografía de Lama empeza por tentar «desterrar esa imaxe que se adoita representar de muller triste e escura, avellentada, vestida de negro, metida na casa e mirando pola fiestra, melancólica, nun día de choiva». Ao contrario, o retrato enfiado por datos e testemuños pinta alguén moi diferente. Trátase dunha Rosalía cun talento innato para a música, que desenvolve no Santiago do seu tempo en entidades como o Liceo de la Juventud, onde chegaría a interpretar o papel protagonista en varias obras de teatro. Tocaba a guitarra e o piano, a frauta e a arpa, ademais do harmonio, segundo lembranza da súa filla Alejandra.