Manuel Rivas: «A linguaxe da terra tamén é a da poesía porque vai contra a falsidade»

A natureza, tamén a humana, ocupa a cerna do novo poemario de Rivas


Redacción / La Voz

De cativo, Manuel Rivas (A Coruña, 1957) frecuentaba unha tenda cunha báscula na que se podía ler «Toledo-Ohio». O Rivas neno cría que o topónimo norteamericano era en realidade a parroquia canguesa de O Hío. «Pensaba que onde está o cruceiro tamén fabricaban as básculas», lembra cun sorriso. Aquel aparello de pesar loce agora na capa do novo poemario do escritor, A boca da terra (Xerais), e nel nace unha uceira, metáfora visual duns versos que falan da natureza no seu sentido máis amplo.

-O seu discurso de ingreso na RAG titulábase «A boca da literatura», da que dicía que por ela falaba «o máis estraño». ¿Que fala pola boca da terra?

-Penso que tanto a boca da terra como a boca da literatura teñen en común que fala o segredo. Hai neste caso -a coincidencia é voluntaria- a intención de asemellar ambas as dúas bocas. Fala o segredo porque a linguaxe da terra penso que tamén é a da poesía, dalgún xeito, porque aquilo que un pode escoitar da terra sempre é o que vai contra a falsidade e a pon en cuestión. É a linguaxe ecolóxica a que salva as palabras da súa vaidade, do baleiro, sálvaas da banalidade do efémero. Dalgunha forma aquilo que procede da terra vén do ventre do tempo.

-Nun poema seu de hai anos escribiu: «De falar, falarei coa terra». ¿É un diálogo seu con ela o que continúa neste libro?

-Si, aquí o que hai é moita escoita. Ese poema é de Mohicania, que para min forma parte dunha obra con forma de círculos concéntricos. O círculo de A boca da terra -a boca tamén é circular- é como outro círculo máis nese petróglifo, unha boca que se abre. Tamén inclúe outro rexistro, xa que unha parte do poemario son haikus insurxentes. É unha terra que tamén expresa insurxencia. A insurxencia ten unha dimensión de palabra indómita, pero tamén o insurxente é poñerse en pé: son palabras que saen, que se amosan a través da linguaxe unha dimensión escondida da terra.

-Ás veces esquecemos que a natureza tamén inclúe a dimensión humana. O libro busca tamén esas pegadas...

-A visión da natureza non é tampouco unha visión convencional, entendendo por iso o que non é humano. Ao contrario, aquí intégrase, forma parte da natureza, mesmo ten un sentido simbólico esa báscula de Ohio na que nace a uceira. A báscula semella un animal tamén. Na natureza de A boca da terra todo é natureza, mesmo aquilo que pode causarlle dano, mesmo a maquinaria pesada. Iso que dicía Otero Pedrayo, «tede conta da maquinaria pesada» no seu aviso profético cando secaron a lagoa de Antela [ri]. Dentro da historia do crime habería que incluír o maltrato, a violencia catastral. Vivimos na contradición do feitizo e ao mesmo tempo moi esgazados, e a proba é a situación dramática na que a temos situado. Nestes tempos en que hai dramas, pero parece que só os dramas son humanos, estamos asistindo a un drama común: estou a falar do que se chama cambio climático, que para min é un termo neutro, moi brando para o que está a pasar. O que estamos a vivir é unha guerra contra a natureza.

-Hai pouco o escritor inglés Robert Macfarlane chamou a atención sobre o feito de que o dicionario Oxford Junior quitou palabras como landra ou correola e incluíu módem ou banda ancha. Unha expulsión da natureza.

-É moi significativo, por exemplo, que unha palabra galega con tanto simbolismo como é vagalume, para a que temos moitos sinónimos, nomea algo que practicamente xa non existe. Iso que anunciou no seu tempo Pasolini en Italia que foi a extinción dos vagalumes -el falaba no eido simbólico, aquilo que dá luz na escuridade, tamén no sentido cultural-, agora tamén poderiamos falar en Galicia da extinción dos vagalumes. Non sei se podemos evitar a extinción. Se, como dicía Pimentel, a poesía é o maior milagre do mundo, con esa idea de salvar as palabras, a intencionalidade de salvalas do baleiro, o nomear tamén ten un xeito de esconxuro.

-¿A poesía é levantar acta das nosas vidas, do que nos rodea?

-Antes falabamos de que a natureza en Galicia está humanizada, intervida. O ser humano tamén está intervido, vivimos entre as pedras e tamén temos algo de pedra, ¿non? De feito as primeiras escritas están nas pedras. Noutros lados falamos de arte rupestre, aquí o primeiro soporte da escrita foi o granito. Pero tamén é certo que hai unha relación, hai un país e unha natureza a que boto man dun verso de Camões, que contén moito enigma, que é «Aínda hai muita terra que se esconde». Penso que no tempo de hoxe aínda sigue sendo así, malia que exista Google Maps. Hai moito que se lle esconde a Google Maps, que non se ve. Nós tamén na nosa relación escondemos, e o interesante é cando non se nos ve, mesmo como pobo, digamos.

-¿E o Día de Galicia que clase de poema lle inspiraría?

-Necesitamos que este tipo de días sexan moito para os vivos e para os que virán. Hai quizais demasiada celebración do pasado e creo que necesitamos que sexan días para vivos. Precisamos un día de descuberta, fronte á idea de autoafirmación. Afirmados xa estamos. Sería un bo día para ver se atopamos por aí un vagalume. Ou unha palabra nova. O outro día atopei unha: ouriza. Os ourizos adoitan ter catro castañas, e a ouriza ten unha máis. Esa castaña é a poesía.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
16 votos
Comentarios

Manuel Rivas: «A linguaxe da terra tamén é a da poesía porque vai contra a falsidade»