Trinta anos de novela negra galega

Os escritores de relato policial defenden a vixencia e o carácter pioneiro de «Crime en Compostela», que abriu en 1984 o camiño dos xéneros populares


Redacción / La Voz

Fundou un camiño, si, pero cre que «non son asuntos nos que teña que reflexionar»; de feito, Carlos G. Reigosa nin foi consciente. Ata discutiu que o seu fose o xénero negro, el quería facer novela popular, de intriga, «cousa que se viña facendo de antigo, desde As mil e unha noites, e despois con Crime e castigo ou O estranxeiro». Nada tiña que ver cos mestres norteamericanos Hammett e Chandler, con aquilo que saíu da revista Black Mask e que os franceses chamaron noire. Hai dez anos rendeuse, se a xente lle chama novela negra á intriga das pesquisas de Agatha Christie ou o pai Brown (Chesterton), pois Crime en Compostela tamén o sería.

Reigosa só trataba de enganchar ao lector, «de acabar con aquilo que todos dicían entón sobre o difícil que era ler a literatura galega». E apunta unha anécdota (di que quen mellor a contaba era Diego Bernal): «Un día en que, recén apeado do Castromil, Otero Pedrayo tomaba un café no seu bar de sempre na compostelá rúa da Senra, camiño das súas clases, un home achegóuselle por detrás, tocoulle un ombreiro e espetoulle ??don Ramón Otero Pedrayo, o seu galego é un galego de carallo??». Pois ben, Reigosa quería que a xente lera con interese a súa novela, seducila ata o final. E abofé que conseguiuno.

Os clásicos estadounidenses

Ninguén discute hoxe a condición pioneira de Crime..., que tempo despois da súa publicación -da que se cumpren 30 anos- segue a considerarse vixente. Outra cousa é que o bo momento que agora rexistra a novela negra galega se estime debedor daquela aposta. A maioría apela aos clásicos estadounidenses. Ao mellor é iso da teima xeracional de matar ao pai.

Recorda Domingo Villar, creador do inspector Caldas, que un día un amigo psiquiatra fíxolle saber a Reigosa que o morto de Ollos de auga (o seu debut) era un saxofonista chamado Reigosa. E que o psiquiatra concluía que se Villar foi consciente do nome que escollía para o personaxe, mal síntoma; pero que se non o foi, aínda era peor. El confesa que nin se tiña decatado desta coincidencia: «As cousas de Freud se moven no subconsciente... Non sei», ironiza.

Villar eloxia a actualidade de Crime..., e di que tanto o bum inmobiliario e a crise como a cidade fan dela «unha historia absolutamente trasladable aos nosos días; no esencial, nada cambiou, ou moi pouco -insiste-, a sociedade galega». «O mundo non variou tanto», corrobora Bieito Iglesias, proxenitor do inspector Gumersindo Nespereira, cuxas historias desenvólvense nos 60.

Todos conceden a Reigosa a conquista de ter demostrado que se pode facer novela de xénero en galego, calquera novela. «Foi un revulsivo, para os lectores e os escritores», sinala Iglesias.

O principio de concentración

«Entonces tivo un valor especial, abría un camiño, osixenaba o discurso da literatura galega», incide Francisco Fernández Naval, poeta e autor das novelas do detective Suso Espada, «unha clara homenaxe a Hammett e Sam Spade, hasta foneticamente», subliña. Naval si advirte en Crime... («entonces e agora») unha eiva: «Rompe o principio de concentración que fixou Borges, xa que o territorio está visto desde fóra, non está dentro no discurso. A cidade non está integrada na trama, queda reducida á visión da guía de viaxeiro, e iso quebra a tensión narrativa», anota.

«Recomendeina moito no ensino -recorda Iglesias, que daquela daba clases de galego en Santiago-, pero é certo que a postal da cidade, máis descritiva, costumista, como unha guía turística, rompía a acción da novela, que nesa parte non se axustaba ao xénero policial».

O propio Reigosa sabe dese problema, que non xulga tal. El comeza a escribir a novela, precisamente, porque quere retratar a cidade. Acaba de deixala e, afincado en Madrid, non quere esquecer as historias, as tertulias dos cafés. «Buscaba amosar a personalidade dunha urbe e das súas xentes que reside nas tascas, nas conversas de bar, unha forma de ser que non quería perder. É un universo, lonxe da política, o clero, os catedráticos, a arte, ao que quero ser fiel como xornalista, e era un Santiago que non estaba nas guías nin nos xornais. Daquela chovía moito. E sempre se asomaba algún á porta: "¡Reigosa, tómalle algo!". Nesas conversas había unha mangada de anécdotas, de historias, que ían dende o século XIII ata vinte días antes».

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
8 votos

Trinta anos de novela negra galega