Marilar Aleixandre: «Ciencias e tecnoloxía, no sistema educativo español, están marxinadas»

«Se alguén non sabe quen é Rosalía é case analfabeta, pero a xente en Galicia non coñece máis de tres tipos de árbores»


santiago / la voz

Esta fin de semana, Marilar Aleixandre (Madrid, 1947) viaxa a Baltimore para recoller o premio á contribución sobranceira á investigación, o máis importante en didáctica das ciencias, que non gañara ningún español e que recoñece unha longuísima e fecunda traxectoria. O artigo máis citado de educación de autoría española está asinado por ela e por Ánxela Bugallo: Doing the lesson or doing science: Arguments in high school genetics.

-Que é mellor?

-Doing the lesson é facer que estudo: danme unha tarefa, eu póñome aquí e sigo os pasos. Iso non é efectivo para a aprendizaxe, porque se no laboratorio a persoa que dá a clase dá unhas instrucións que son como unha receita de cociña, despois o alumnado realmente non aprende o que nos parece interesante. O oposto disto é doing science, facer ciencias, que é implicarse. Isto non significa exclusivamente cacharrear, senón tamén entrar nos procesos mentais, no pensamento científico e no discurso científico.

-No sistema educativo, hai máis «doing the lesson»?

-Creo que en Galicia e en España sempre houbo unha minoría significativa de persoas que traballaban de modo que o alumnado non fixera ningunha afirmación sen probas. E a ser posible traballar por proxectos de longa duración.

-Agora estase impulsado o ensino STEM.

-Hai moitos anos que a investigación educativa di que non só hai que aprender conceptos científicos, tamén formas de traballar. Estou case por chamarlle delito a que unha persoa dea clase de ciencias e que non leve o alumnado ao laboratorio.

-Pero hai xeracións enteiras que non pasaron nunca por un.

-E é terrible. Creo que 25-35 alumnos son números que permiten facer moitísimas cousas. E dende logo hai xente que fai cousas marabillosas.

-A minoría significativa.

-Claro. Como a Axencia Espacial Nosa. Os proxectos na escola tenden a ser interdisciplinares e na investigación científica cada vez máis. Ademais, exemplifica unha idea importante. As prácticas son algo que se fai: tomar datos e interpretar datos, crear e revisar modelos, relacionar probas e enunciados científicos. O proxecto no que estamos pretende desenvolver a forma de traballar do alumnado con toda esta serie de pseudociencias e noticias falsas.

-O pensamento científico crea sociedades máis críticas?

-Exacto. A idea de que os alumnos deben tomar parte nas prácticas científicas xa vén de metade do século XX. Por que custa? Os movementos sociais son lentos. É moi difícil ir contra unha idea establecida de que en clase de ciencias hai que darlle todo, toda a enciclopedia. Iso é imposible hoxe en día, coa velocidade á que avanza o coñecemento.

-Pero estamos empeñados en ter todo compartimentado.

-Ciencia e tecnoloxía, no sistema educativo español, están marxinadas. Hai moitas menos horas e menos opcións. Creouse a idea de que a Filosofía é o único que ensina e que está marxinada. En procesos interdisciplinares as ciencias ensinan a pensar, ou poden ensinar. Isto é tremendo, pero é que unha persoa, antes de rematar a ESO, pode decidir nunca máis ver ciencias. Unha persoa que colle o bacharelato ciencias ten que facer unha parte moi considerable das horas que ten humanidades. Unha persoa que escolle letras, non ten que facer nada de ciencias. Estamos en que a formación científica en xeral do público é moito peor que a súa formación en humanidades. Se alguén non sabe quen é Rosalía de Castro ou Cervantes, esa persoa é pouco menos que analfabeta. Pero a xente de Galicia non coñece máis alá de tres tipos de árbores.

«Cando entrei na facultade, facíase un cocido ao que só ían os homes»

Traballar por proxectos fomenta a mestura de disciplinas.

-As ciencias son cultura, por descontado. Creo que o enfoque actual da cultura é amplo, comprende o patrimonio natural, o arqueolóxico, a lingua, a microtoponimia, a música de cámara e as pandereiteiras, a literatura, e tamén o coñecemento sobre as plantas, os animais, os ecosistemas. Saber ciencias permítenos dicir que os toxos son fermosos e que teñen un papel na fixación do nitróxeno, facendo as terras máis fértiles.

-A ciencia é cultura. A lingua é científica?

-No decreto do trilingüismo trátase o galego como se fose unha lingua estranxeira, A bioloxía pódese dar en galego pero a física e a química non. Isto non pode ocorrer. A Lei de Normalización parte da situación na que o galego, en desvantaxe, debe ser apoiado para que avance. É como a historia das mulleres na ciencia. Está claro que as mulleres teñen sido discriminadas na historia, e na ciencia e na educación é evidente. O que hai que facer é considerar os méritos en igualdade.

-Non se consideran?

-Ata agora non se consideraron, porque sabemos que o funcionamento da investigación, e pasa en todo o mundo, ten unha parte de relacións informais. O extremo pode ser Rosalind Franklin, que tomaba o té no cuarto das escobas. Isto é literal. Cando eu entrei nesta facultade, facíase un cocido no entroido ao que só ían os homes.

-Nos 90.

-E varios anos despois. A condición primeira é que as mulleres teñan claro que poden facer ciencia. Sempre digo que cheguei a este premio internacional porque dende adolescente son feminista e teño a idea de que as mulleres poden facer todo o que se propoñan. As mulleres teñen que pensar que poden facer todo iso e logo a sociedade ten que deixar que o fagan, pero de momento...

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
30 votos
Comentarios

Marilar Aleixandre: «Ciencias e tecnoloxía, no sistema educativo español, están marxinadas»