Teresa dos Cucos: «De nova ía á obra descargar cemento e encofrar, moitos martelazos levei»

Marta López CARBALLO / LA VOZ

MALPICA DE BERGANTIÑOS

Ana Garcia

Persoas con historia | «Cantei toda a vida e non houbo quen me dese nin medio euro», di esta malpicá

10 dic 2020 . Actualizado a las 05:00 h.

A Teresa dos Cucos gústalle a parranda. É unha muller leda, faladora, brava. Canta dende cativiña e garda na súa mente un auténtico tesouro de saber popular. Pola súa casa de Pontella (Malpica) xa pasou xente como Xabier Díaz ou Sés para aprenderen coplas e pezas tradicionais nunca manuscritas. Fixo 73 anos o mes pasado e a súa garganta xa non é o que era, pero non desaproveita os días bos. «Non é que cante, eu métolle uns berridos», ri, «para saber cantar como é debido hai que ir aprender e que che ensinen a respirar e che eduquen a voz», engade.

Teresa foi pouco á escola. Gustáballe a historia e o catecismo, pero non os números, e confesa que a día de hoxe mesmo lle costa facer unha suma. O seu pai ía ao mar, co cal á súa nai e a ela quedábanlle as tarefas do campo. «Á escola fun moi pouquiño. Daquela tiñamos dúas vacas e había que ir buscarlles de comer e traballar á agra. Papá era mariñeiro de baixura en Malpica, pero dábase a casualidade que nas épocas de máis traballo, durante a colleita, sempre tiñan que ir co barco para A Coruña, co cal o traballo da terra quedaba todo para nós», relata Teresa.

Zancos para ir río abaixo

Tampouco tiña xoguetes e, a modo de entretemento, construía zancas con anacos de madeira para ir polo río abaixo. «Moito me berraba a miña avoa, porque lle desfacía os paus todos. Tamén facía arados, carros con pinas e ata barquiños coas follas do millo. De cativiña fixen sempre cousas que eran máis propias de nenos, pero nunca me importou», rememora a malpicá.

A súa voda con José tampouco foi ao uso. Non casou nin de branco nin de longo, fíxoo cun vestido verde e un veo que lle prestou a súa querida veciña Lucía. «O problema é que o meu José non é nada bailarín», chancea, «se fose hoxe non sei se me tería casado con el sen que aprendese a cantar e a bailar».

Coplas nocturnas

Durante o confinamento, e despois de semanas pechada na casa, unha noite lembrou de súpeto unha vella copla que, segundo recorda, aprendeu estando na escola ou saltando á comba. «Acordeime na cama da dichosa canción, que na podía sacar da cabeza, e púxenme a cantala. Xa me dixo o meu home: ‘Menos mal que estamos no medio do monte e ninguén nos escoita, que senón...'».

Será por público. A arte de Teresa xa é recoñecido por toda a comarca e mesmo fóra dela. Á súa porta foron petar dende Xavier Díaz a Sés, pasando polas Tanxugueiras ou Mercedes Peón, que a levou ao Luar cando este mítico programa galego estaba aínda nos seus inicios. «Daquela déranme trinta entradas para que levase a quen quixese, ía un autobús cheo de xente», incluída a súa filla, orgullosa de poder ver á súa nai en directo para a televisión. Volveu en máis ocasións, sobre todo co grupo de pandereteiras de Limiñoa, co que non adoitaba perderse nin un ensaio.

Tamén colabora coa Fundación Eduardo Pondal, no Couto, e mesmo se atreve a compartir batalla dialéctica coa regueifeira Lupe Blanco. Non hai quen lle pare os pés a esta veciña de Pontella, que pese a vivir «de par do cemiterio» nunca tivo medo aos mortos nin fixo caso das historias que lle contaban de nena.

«Acórdaseme papá»

Á morte gárdalle rancor. Carraxe por ter levado a seu pai cando tiña só 58 anos e tendo aproveitado tan pouco a súa vida. «O único que fixo foi traballar, máis nada. Viviu moi pouco», lamenta Teresa. «Mamá, que morreu no 2000, acórdaseme, pero é que papá... O pobre caeu dun carro de toxo e morreu».