As vellas lembranzas compostelás

«Na aldea, en Dubra, feita a malla de trigo, viña o tempo de ir ós baños a Malpìca. Traiamos patacas, broa, carne de porco, queixo»


Do cuartel de artillería (hoxe, Parlamento de Galicia) saían os artilleiros para facer prácticas de tiro. Recuas de mulas con arreos apropiados carrexaban as pezas dos canóns para ser montadas no monte que hai na Ameixenda, a uns dez quilómetros de Santiago. Era polo verán. Unha vez, o mesmo Franco chegou deica alí. Facían descargas puntuais e descargas en serie. Atronaban o espazo como se cen lóstregos estalaran dunha vez. Os que estabamos á man dereita do Tambre sentiamos o tronido con temor. A xente sachaba nas leiras compunxida. Os rapaces admirabamos o poder da pólvora.

Durante a guerra civil apareceron en Compostela uns sinais que eran unha liña horizontal (un metro por dez centímetros de ancho) en tres colores: azul, marelo e verde, sucesivos. O significado era: «Refugio contra la metralla». Este sinal aparecía pintado nas robustas paredes dos nobres edificios da cidade. Cando a guerra remataba tamén apareceron, pintadas con chapapote, as letras de «Gibraltar», coma o derradeiro obxectivo da guerra.

Polo mediodía viña unha avioneta (chamabámoslle o avión) que daba dúas ou tres voltas sobre a cidade. Era de cor vermella. Impoñía seguridade na xente. Paréceme que algunha vez soltou octavillas.

Veu unha disposición que mandaba ou aconsellaba poñer nos cristais da fiestras unhas tiras de papel en forma de X. Pegabámolas con pataca cocida. Non sei se isto era para evitar luz no exterior ou para protexer os vidros en caso de bombardeo.

Mediados os anos 40, polas proximidades do Casino, e dentro del, na Rúa do Vilar, podíase ver xente de vella raigaña compostelá. Abondaban os nostálxicos do carlismo. Un señor, de abrigo azul, delgado, e boina verde, andaba por alí. Pertencía a unha familia ben situada, pero moi vida a menos. Chamábanle Piojo verde. Nótese que Verde é un acrónimo de «Viva el Rey de España». O lema do carlismo é Dios, Patria, Rey. Así figuraba nos seus diarios publicados en Santiago, pero con poucos anos de vida.

Na aldea, en Dubra, feita a malla de trigo, viña o tempo de ir ós baños a Malpica. Traiamos patacas, broa, carne de porco, queixo... Todo o que a economía de subsistencia de labrego podía aportar. Parabamos en casas de familias malpicás que nos acollían por uns días, deixándonos as súas vivendas. Ben fregados os taboados dos pisos, tiñan area fina esparexida.

Cando os primeirizos nos falaban do mar, dicíannos que era moita, moita auga xunta. Mentalmente, eu multiplicaba a auga do río de Portomouro (o Tambre) para descubrir o que era o mar. Ao chegáremos ás proximidades de Malpica, dicíannos: Velaí o mar, mira. Eu vía, pola esquerda, algo azul, azul, pero parecíame que era o ceo. Xa na praia, aquilo era un milagro, as ondas enroscábanse coma filloas, estendíanse polo areal cun chío como se fose auga fervendo, pero estaba fría, verdosa, salgada. E mudaba de sitio, recuaba, adiantaba, ¿ou era a miña mente?

Andar descalzo pola vila para baixar á praia, un placer, pois as pedras estaban quentes polo sol, un arrecendo pescantín por toda a vila.. Oír á muller malpicá... Fala ou canta? Ten ondulacións, é melódica a frase dos malpicáns. Tamén Coristanco tiña a súa entonación típica. A base ascendía e, na penúltima sílaba, baixaba de repente. Case como se fose un interrogante tristeiro.

Os medios de comunicación orais achanzaron, botaron a perder estes rasgos patrimoniais. Penso que o mar e un secular asoballamento, deron lugar a esas fonéticas de bisbarra.

Naqueles anos 40 había inseguridade nas aldeas. Chegou un fato de homes, cheos de frío e mollados, de noite, á casa dun cura do rural. Este bo home (q.e.p.d.) tiña os chourizos da matanza pendurados na lareira. Comeron os alí chegados.

A poucos días veu a Garda Civil queixándose de non ser informados da presencia dos guerrilleiros. Por iso, aquel don Manuel foi levado ao cárcere dos curas, que era o convento de San Francisco en Santiago.

A policía viña ver, de vez en cando, se o clérigo seguía no convento. E seguía. Pero unha vez non aparecía. Miraron e remiraron polo convento. Foron ver á horta. Viron unha sotana no chan, ao pé da alta muralla que cerca a horta. «Por aquí saltó», pensou a policía. Cando se dispoñían a reveirar na sotana, o cura, que estaba no alto dunha árbore, exclamou: «Eh, esa sotana é miña!».

Que pasou? Pois que don Manuel quitara a sotana, aganchou por un carballo e dispúxose a ver o partido de fútbol que había, daquela, no campo de Santa Isabel. Hoxe, toda aquela paraxe, demudou. Coñecín a este sacerdote, hospitalario, amable.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
3 votos
Comentarios

As vellas lembranzas compostelás