O Vilán: luz de Camariñas no mundo

«Non lle falta razón ao autor da noticia: innegable é a fermosura do lugar e non mero tópico»


Xa a finais do século XIX eran lexión os galegos espallados polas Américas, moitos nativos da despois chamada Costa da Morte. Á terra prometida chegaban tamén, na prensa da época, as tráxicas noticias dos naufraxios, e só ocasionalmente algunha digna de celebrar, como a titulada El faro de Cabo Villano. Dicía así: «En el peligroso trozo de costa gallega que corre de la Coruña á Marín hay tres cabos famosos y temidos de los navegantes: Villano, Toriñana y Finisterre. Sobre el primero de ellos se levanta desde hace pocos días el primer faro de luz eléctrica que alumbra las costas españolas, y que allí ha de ser de sumo provecho á los navegantes. El mar aquel es tempestuoso, y la costa peñascosa y alta. Sobre una de tantas peñas como por allí se levantan á pico sobre el mar está construída la nueva torre, al pie de la cual se halla la casa del torrero, solitario habitante de aquel hermoso rincón del mundo».

É un breve apunte xornalístico, publicado o 30 de xaneiro de 1896 en La Ilustración Española y Americana, revista madrileña difundida non só en España, senón tamén, como reza na cabeceira, en «Sudamérica: Cuba y Puerto Rico, Méjico y Río de la Plata»; incluso en Filipinas. Maior interese presenta a ilustración que acompaña ao texto, xa que estamos ante unha das primeiras imaxes que do recén inaugurado faro deberon de saír ao prelo, e quen sabe se a primeira das que puideron contemplar moitos emigrantes na prensa fóra de España, dada a divulgación da revista. Ademais, na imaxe obsérvanse os dous faros, tamén o antigo de 1854, aínda coa súa vivenda, hoxe inexistente. No pé de foto lese: «Coruña. Nuevo faro del Cabo Villano, primero que alumbra en España con luz eléctrica, inaugurado el 16 del actual». E infórmase de cal é a fonte do debuxo: unha fotografía remitida por don Vicente Bermúdez, o contratista das obras do novo faro. A instantánea tirouse desde unha perspectiva moi baixa, case ao nivel do mar, creando un contrapicado que enfatiza a maxestade dos cantís do Vilán, do «hórrido Villano» cantado por Pondal xa na súa poesía de mocidade en castelán, e despois tamén, por suposto, en galego.

Fillos do Vilán

Non lle falta razón ao autor da noticia: innegable é a fermosura do lugar e non mero tópico propagandístico. Mais non fai xornalismo auténtico cando nos fala dun torreiro solitario; o certo é que eran varios os torreiros que mantiñan operativo o faro. E non faltaron nacementos en tan peculiar lugar. Imos emendarlle a plana dunha maneira documentada, cos libros bautismais de San Xurxo de Camariñas na man. Entre 1897 e 1908, é dicir, na década seguinte á inauguración, o cura párroco realiza o asento de oito nacementos no que seguramente era o domicilio máis peculiar de Camariñas: el «Faro de Villano» ou «Faro de Cabo Villano».

Sabemos que en dez anos pasaron polo faro alomenos dez familias que incrementaron o seu número de membros vendo como unha nova vida vía a luz ao abeiro da luz do Vilán. Igualmente digna de sinalar é a orixe delas: a maioría, de fóra de Galicia, feito comprensible se temos en conta que a nova infraestrutura era de carácter estatal e a provisión de prazas para o cargo de torreiro facíase en todo o territorio español. Así, despois dunha familia de pai de Formentera e nai de Ibiza, chegou outra con pai de Fuengirola e nai de Tarifa. Outro torreiro houbo de Ourense, cuxa esposa era «de la provincia de la Coruña»; e outro de Baleares, de Mahón concretamente. Non faltaron asturianos de Luarca. E ata residiu no faro unha familia da provincia de Toledo, antítese do mar. A este faro catalogado oficialmente como «de primer orden», con xustiza acaba de facérselle unha festa polo seu 120.º aniversario. Era xa entón e é hoxe un fito monumental pero tamén simbólico na historia das infraestruturas da comunicación marítima en España. Nun país ferido polo atraso crónico e seculares deficiencias, alzábase como un motivo de orgullo -o primeiro con luz eléctrica- e unha necesidade imperiosa -a seguridade marítima- para unha comarca deixada da man de Deus.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
3 votos
Comentarios

O Vilán: luz de Camariñas no mundo