«Aos novos non lles gustan as coplas»

A AELG acaba de galardoar a Dolores Macías Pose, veciña de Cabana, pola súa dedicación á cultura popular

Aos seus 85 anos, Dolores Macías -na lareira da súa casa-, sempre ten unha copla nos beizos.
Aos seus 85 anos, Dolores Macías -na lareira da súa casa-, sempre ten unha copla nos beizos.

Carballo / La Voz

Ao igual que o músico que mentres conversa vai arrancando notas do seu instrumento ou o escritor que nunca esquece ter a man papel e bolígrafo para anotar as ideas que nacen no seu maxín, Dolores Macías Pose sempre ten no bico un cantar co que dar renda solta á súa gran paixón: «Cando vou para o muíño / asubíos me van dando / hache de ser Farruquiño / que anda no monte co ghando / Farruco vaite ao muíño / que che ha de ter acabado / coa ala do sombreiro / varreraslle o tremiñado», recita ao pouco de comezar a falar esta veciña de Cabana convertida aos seus 85 anos en memoria viva dunha tradición ameazada polo paso do tempo: a das coplas e as historias en verso coas que décadas atrás se animaban as xornadas de feira e de traballo compartido ou as noites de inverno ao carón dunha lareira.

A súa nai, María; as fiadas en Esmorís, Cesullas, ou Bamiro, en Vimianzo, e as feiras son -tal como contou xa no seu día Ángel Eiroa, neto doutra veterana copleira cabanesa, Aurora Ramos Pereiro, de 102 años- algunhas das fontes das que bebeu Dolores, incapaz de lembrar cando ou cal foi a primeira copla que aprendeu, pero que non deixou de acumular desde entón na súa cabeza todo ese saber popular. «Agora xa son unha viegha. A voz xa me falla bastante, pero de momento sigo cantando porque é algo que me gusta moito», explica antes de arrincarse outra vez en verso: «Sei cantar e sei bailar / sei toca-la pandeireta / o que se case comigho / leva a música completa», recita recuperando un ofrecemento que nunca se chegou a materializar.

Solteira e ligada sempre á terra na que naceu e na que traballou durante toda a súa vida, Dolores lembra ben a «marabillosa» viaxe que fixo a Venezuela trala morte da súa nai para visitar aos seus irmáns. Aínda que non é en Caracas, senón en Bos Aires, onde está ambientado un dos seus relatos máis coñecidos e co que cativou tamén a Gayoso no seu televisivo Luar: «Os voy a contar un caso / que en Buenos Aires pasó / con una honrada joven / hija de nuestra región», comeza esta historia de emigrantes e sorprendente final: «Válghame Dios de los sielos / que rareza más estraña / encontrar a una hija / cuando una novia buscaba».

Pero os grandes protagonista das súas coplas son os paisaxes e as xentes da Costa da Morte, xa sexan os lugares máis próximos a súa casa -«Viva Dombate e A Ghándara / Vilaseco, Fontefría /eran as catro partidas / donde m?eu adevertía»; «Para Bamiro vou rindo / Para Baio vou cantando / Para o concello de Cabana / Vou como a troita nadando?»- ou algunhas celebracións tradicionais nas que participou de rapaza e que agora rememora cantando: «Este ano fun á Barca / para o que vén hei de volver / que me quedou a mantilla / no altar por recoller»; «Nosa señora da Barca / ten a porta cara o mar / un pouquiño máis abaixo / está a pedra da Abalar».

Dolores recoñece sentir mágoa pola perda dunha tradición á que permanece allea a mocidade. «Á xente nova xa non lle gustan as coplas, prefire cousas modernas. Antes bailabamos unha xota, unha muiñeira, un valse, bailes moi bonitos, pero agora vas a unha festa e non hai diso». Pero tamén en evitar que esa perda chegue a producirse ten xogado esta cabanesa un papel fundamental: colaborando con grupos como Xacarandaina ou na elaboración do Cancioneiro de Cabana de Pablo Díaz e Olga Kirk, e participando en varias das polafías coas que a Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG) está a gravar por toda Galicia estas manifestacións da cultura tradicional.

Todo este labor acaba de ter agora recompensa cun dos dous premios Mestras e Mestres de Memoria, cos que a AELG recoñece «toda unha vida de dedicación exemplar á transmisión oral de saberes e valores da nosa cultura popular tradicional». Dolores recoñece que a súa idade non lle gusta viaxar, pero a pesares do que di a copla coa que despide a conversa («Eu aquí non canto máis / que se me acabou a ghrasia / e a pouquiña que me queda / lévoa pra a miña casa»), seguro que estará ese día en Lugo cun cantar nos seus beizos.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
6 votos
Comentarios

«Aos novos non lles gustan as coplas»