«Con Anisia Miranda na Costa da Morte» de Xosé Neira Vilas

La Voz

CARBALLO

Neira Vilas presentou o volume na Casa dos Veciños do Couto no ano 2014
Neira Vilas presentou o volume na Casa dos Veciños do Couto no ano 2014 Ana Garcia

Con Anisia Miranda na Costa da Morte (Edicións Embora, 2014), de Xosé Neira Vilas, propón un percorrido pola comarca a través da memoria, da literatura e das relacións humanas que o autor e Anisia Miranda estableceron con esta xeografía. Máis ca unha crónica de viaxes ou unha recompilación de referencias culturais, constitúe unha cartografía emocional da zona e unha reivindicación da súa condición de espazo de creación e compromiso coa cultura galega.

A relación sitúase no regreso definitivo do matrimonio de Cuba. O 16 de setembro de 1981, poucos días despois da súa chegada, emprenderon unha viaxe por Camariñas e Fisterra. O vínculo acabaría converténdose nunha simbiose duradeira, alimentada polo coñecemento das paisaxes, pola amizade cos seus habitantes e pola participación na vida cultural da zona.

Un dos maiores acertos do libro é mostrar que, para o escritor de Gres, a Costa da Morte non foi simplemente un lugar que visitar ou describir, senón un espazo humano co que establecer vínculos. De aí nace a expresión «Costa da Vida», coa que propón unha nova ollada á comarca. Fronte á denominación tradicional, asociada aos naufraxios e ás traxedias marítimas, emerxe un litoral dinámico e creador, marcado pola solidariedade e pola cultura popular.

Neste proceso ocupan un lugar central a Asociación Cultural Monte Branco de Ponteceso e a Fundación Eduardo Pondal, coas que Neira Vilas mantivo unha estreita colaboración desde 1994. A aldea do Couto convértese así nun dos grandes centros simbólicos deste libro. A Casa dos Veciños e o Festiletras representan un modelo de dinamización no que a creación aparece como unha construción colectiva. O rural deixa de ser periferia para converterse en foco cultural.

A presenza de Eduardo Pondal reforza esta dimensión. Ponteceso, a súa casa natal, o Monte Branco e a propia Fundación forman un núcleo no que se cruzan literatura, contorna e identidade. A aproximación de Neira Vilas ao pensamento pondaliano, ao celtismo ou á correspondencia de Pondal con Fontenla Leal na Habana permite establecer unha ponte entre a tradición literaria galega e a experiencia americana. Rosalía de Castro e Alfredo Brañas completan este universo de referentes.

Outro dos trazos máis interesantes do volume é a súa capacidade para relacionar a comarca coa historia da emigración. Ao coñecer de primeira man a experiencia da diáspora, o autor contemplaba o Atlántico como un espazo de comunicación entre Galicia e América. Por iso, figuras como Luís Seoane, Lorenzo Varela, Fernando Blanco de Lema, Gervasio Paz Lestón ou Alejandro Finisterre adquiren especial significación.

Xunto aos grandes nomes, o libro recupera protagonistas locais fundamentais. Asunción Antelo ou os poetas Miro Villar e Modesto Fraga forman parte dunha rede de persoas que fixeron da arte unha actividade estreitamente ligada á contorna.

A propia paisaxe constitúe outro dos grandes fíos condutores. Fisterra, Camariñas, Muxía, Malpica, as Illas Sisargas, Ponteceso, Cee ou Corcubión son lugares nos que a xeografía se mestura co recordo. O Faro de Fisterra representa o límite do mundo coñecido e o punto de partida cara á emigración, mentres que o cemiterio fisterrán de César Portela engade novas capas a esa paisaxe memorial.

En Camariñas e Muxía, as palilleiras, o Santuario da Barca, o Coído, o cabo Vilán e a memoria do Prestige introducen outras dimensións da identidade costeira. O dolmen de Dombate, o castro A Cidá de Borneiro e a olaría de Buño completan esta cartografía, lembrando que a identidade non se constrúe só con grandes figuras, senón cos saberes transmitidos entre xeracións.

A figura de Anisia Miranda merece atención particular. Autora de literatura infantil, participou dun proxecto compartido que deixou pegada na súa relación coa zona. A creación e a preocupación polas novas xeracións enriquecen o compromiso de ambos coa cultura galega.

En definitiva, a obra transforma a memoria da perda en creación, a emigración en compromiso e o territorio en identidade, amosándonos que detrás da Costa da Morte existe, sobre todo, unha Costa da Vida.