Manuel Castelao Mexuto: «A falta de respecto a Pondal converteuse nunha auténtica lacra»

O investigador pon en valor o traballo do bardo pontecesán para «crear unha nova literatura»


Carballo / La Voz

Cineasta, escritor, investigador e anteriormente docente, Manuel Castelao participou estes días nunha nova cova céltica da Fundación Eduardo Pondal para debullar os detalles da súa última obra, A máquina ousada: Pondal e a literatura. Fervente apaixoado do traballo do bardo pontecesán, condena as «manipulacións» que historicamente se veñen facendo sobre a súa figura: machista, racista ou tolo son algúns dos adxectivos que se teñen asociado ao autor do Himno galego. «Iso é letal para a figura de Pondal», argumenta Castelao Mexuto, que o califica de «xigante». Para el, Queixumes dos pinos está «atravesado entre o alento emancipatorio e a conciencia da submisión colectiva». Así o explica:

-A que se deben esa serie de prexuízos asociados a Pondal?

-Aos que crearon eses tópicos impórtalles ben pouco a causa das mulleres ou a dos desposuídos. El foi utilizado por unha serie de xente que non tiña moito que dicir para construír un discurso que os lexitimase como intelectuais para xulgar a Pondal, nada máis e nada menos. Machista? Pois como tódolos homes do século XIX. Racista? Para nada, pois cando el emprega o termo «raza galega» refírese, en realidade, ao pobo galego. É como se collésemos as barbaridades que di Hannibal Lecter en El silencio de los corderos e, a partir diso, declarásemos psicópata ao director, ao guionista e ao autor da novela. Pois ben, ignorando a complexidade de Queixumes dos pinos, sacan de contexto certos fragmentos para interpretalos como lles peta.

-Ademais, todo autor e toda obra artística debería entenderse no seu contexto social e histórico.

-Evidentemente, e máis aínda cando despois Pondal ten dimensións moi avanzadas. Postos a buscar, hai elementos de sobra para contrapoñer a esas afirmacións. Hai que ler os Queixumes con rigor para ver que el non era ningún machista, sería unha manipulación absoluta da súa obra calificalo como tal.

-Asegura que ten lido esas afirmacións ata en manuais de texto.

-Certo, e cito textualmente a frase: «Pondal, aínda que racista e machista, era un bo patriota». A mágoa é que tirei o libro, porque me gustaría telo conservado. A falta de respecto a Pondal converteuse nunha auténtica lacra que emerxe cada vez que no uso privado ou publico da palabra sae o seu nome. Proba disto é como o centenario da súa morte, que era algo para facer unha celebración de copete, pasou totalmente inadvertido.

-Quizais non sabemos, ou non nos aprenden, a ler máis aló da literalidade.

-A literatura, no ensino, está sendo obxecto dunha minorización brutal dende hai varios anos. Se antes se lle dedicaba unha materia enteira no bacharelato, hoxe en día é utilizada como un instrumento para as competencias básicas da lingua e toda esta terminoloxía que, no fondo, non serve para nada. Estanse destruíndo as humanidades e substituíndo o que antes entendiamos por literatura por produtos comerciais que de literatura teñen o nome e a clasificación bibliográfica.

Cando se comezou a xeralizar o acceso á educación incorporouse a literatura porque se consideraba fundamental para que a xente percibise a súa identidade colectiva. Curiosamente, agora está sendo aniquilada e declarada inactual. A que nos enfrontamos con isto? Ao analfabetismo máis puro.

-Falla tamén o enfoque? En vez de trasladarlle aos rapaces unha listaxe de nomes e obras, quizais habería que poñerlle os libros diante para que os lean.

-É o que eu facía cando daba clase. Despachaba a teoría cun resumo e despois lía co alumnado unha obra de principio a final, para axudarlles a penetrar nela. Cheguei a facelo cos Queixumes dos pinos e ata con De catro a catro, de Manuel Antonio, que non é fácil; tamén me funcionaban ben as cousas de Castelao. O problema é que, como a educación está sometida a un proceso de normativización para que todos fagamos o mesmo e cumpramos cuns determinados criterios, ao final vanche coartando a liberdade. Ese exceso de control sobre o aparato educativo é letal: se non se ensina a ler, dificilmente un rapaz vai poder chegar ata Pondal. Hai que ter en conta que a literatura foi un instrumento esencial na construción da nosa identidade. Foino no pasado, éo no presente e ten que selo no futuro.

-Recentemente estivo no Couto para falar de todo isto.

-Cando era novo adoitaba pasar unha noite á semana comentando os Queixumes cun amigo ao que lle gustaba tanto como a min. Mesmo chegamos a escribir os estatutos dunha sociedade pondaliana porque non coñeciamos a ninguén máis tan apaixoado polo tema coma nós. Esta anécdota conteina o outro día na cova céltica: pena que naquel momento non existise este círculo de verdadeiros militantes da causa pondaliana. Xa o dixen alí: «Estamos entre viciosos».

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
2 votos
Comentarios

Manuel Castelao Mexuto: «A falta de respecto a Pondal converteuse nunha auténtica lacra»