Un petróglifo inédito en Ponteceso: as cruces de Brantuas


A construción do parque eólico de Corme e os preceptivos estudos de avaliación de impacto arqueolóxico (1997) nos montes cormeláns permitiron avaliar a abundancia de gravados rupestres nesta localidade pontecesá. Os arqueólogos Patricia Mañana e Manuel Santos resaltaron en Arte rupestre no Promontorio de Corme (2002) a concentración de gravados nas zonas altas cormelás, mais cómpre non pechar nunca o inventario dos gravados, porque as rochas agochan sorpresas, como puidemos ler recentemente nestas páxinas cos atopados en Camelle. O petróglifo que hoxe publicamos, descoñecido ou polo menos esquecido, e polo tanto inédito, propón interesantes cuestións, quizais condenadas á irresolución polas dificultades inherentes a estas manifestacións tan xenuínas do noroeste peninsular.

A estación rupestre consta de dous gravados cruciformes, pero de características diferentes: unha cruz inscrita nun círculo (26 x 17 cm) e unha cruz latina (18 x 11 cm), representacións por certo tamén documentadas en Corme (O Cairo e A Fieiteira), ás que os arqueólogos devanditos atribúen unha antigüidade evidente no caso da cruz con círculo. Baséanse, por exemplo, nun trazo diagnóstico fundamental para determinar a cronoloxía dos petróglifos: a profundidade dos sucos; a maior erosión destes, maior antigüidade.

Descrición

Tal ocorre nos que analizamos: a cruz do círculo é claramente máis antiga cá latina, pode que de época prehistórica, porque ten un suco transversal en forma de U moi aberto e de bordos moi desgastados, o cal resulta totalmente congruente coa nosa hipótese: a cruz latina é moi posterior no tempo, de época histórica (medieval ou incluso máis recente), de aí o seu suco en V, moito menos erosionado, porque é unha adición a posteriori, e ten como función a sacralización cristianizadora de gravados moito máis antigos que os paisanos de antano non comprendían (coma nós hoxe) e, xa que logo, asociaban a un mundo pagán que había que neutralizar co símbolo de Cristo, o mesmo que se fixo con ermidas e cruceiros nos castros.

Tampouco hai que desbotar a hipótese de que sexan marcas de canteiros ou pedreiros, dos que Brantuas foi importante foco, para sinalizar dereitos de explotación.

Hipóteses

É unha constante en moitos petróglifos de Galicia a xustaposición de cruces latinas a carón doutros signos máis antigos. A latina podería ser tamén o que Ferro Couselo chamou «petróglifo de término», indicadora de lindes territoriais (xurisdicións, parroquias, coutos), ou tamén vinculada a lugares de tránsito como o camiño inmediato, o principal da aldea e que comunica as igrexas parroquiais de Brantuas e Niñóns. Mais a asociación aquí a outra cruz non cristiá fai moi atractiva a hipótese da función santificadora. En todo caso, polo esvaradío campo dos gravados rupestres cómpre camiñar con cautela.

A hoxe insólita situación dos gravados, no núcleo mesmo do lugar de Brantuas de Arriba e a carón do camiño principal, constitúe unha vantaxe para o seu goce cotián, mais tamén un factor da súa fraxilidade, pois a rocha granítica inclinada case a rentes do chan na que se atopa está exposta ao tráfico rodado e peonil. José Varela Ameijenda, veciño do lugar, confirma que a rocha estivo ata hai algúns anos baixo a terra e a vexetación (a diferente pátina da pedra así o confirma) e que só despois do pavimentado do camiño contiguo quedou ao descuberto, circunstancia que explica o descoñecemento destas enigmáticas cruces, dignas dunha mínima atención pola súa importancia como elementos do patrimonio cultural, histórico e etnográfico de Brantuas.

Catálogo

Corresponde ao Concello de Ponteceso comunicar o achado á Dirección Xeral de Patrimonio Cultural para que os técnicos determinen a súa importancia, así como incluír estes signos cruciformes no catálogo do novo PXOM. Tamén unha mínima actuación da asociación de veciños sería dabondo para protexer e difundir estas cruces, cuxa relevancia defendemos desde aquí á luz dos argumentos expostos. Que a veciñanza da pétrea Brantuas os valore como enigmáticas pegadas dos tempos idos, en consonancia cun pasado de canteiros faladores de non menos enigmáticos latines.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
7 votos

Un petróglifo inédito en Ponteceso: as cruces de Brantuas