24 horas de sol e de ciencia continua

O científico pobrense Xurxo Gago regresa á casa, tralo fin da campaña no polo norte

.

ártico / e. la voz

Diario dun barbancés no ártico: Capítulo terceiro e último

Creo que o comezo desta campaña científica no Ártico foi das peores tecnicamente falando. Esta está centrada no estudio eco-fisiolóxico das plantas invasoras versus as plantas nativas do Alto Ártico, no marco do cambio climático nas Illas Svalbard (78ºN, Noruega), financiado principalmente polo Fondo de Protección Medioambiental das Illas Svalbard (Noruega). O equipo conformámolo 7 persoas incluíndo ó noso colega botánico Stein-Rune do Instituto Noruego do Norte. Cada un de nós cubre coa súa experiencia diferentes tarefas e especialidades na campaña, así foi deseñado nun principio o proxecto. Agora ben, comezamos ca crúa realidade: o noso colega Stein-Rune leva unha mala temporada, na primavera avisounos que estaba tendo perdas de visión nun ollo co cal podería complicar a identificación e localización na tundra ártica das especies que necesitamos e por outra, porque tamén tiña que protexernos contra os osos polares.

.

Chegamos a Longyearbyen, a caixa co material de laboratorio que enviaramos un mes antes dende Palma aínda non chegara, o noso colega botánico noruego non se podía incorporar ao principio da campaña por problemas familiares e aínda por riba eu comentei un erro cos equipos que utilizamos para medir a fotosíntese que quedaron inutilizados ata novo aviso. Así que aí estábamos dous maiorquíns, dous vascos, unha murciana e un galego -isto parece un chiste- sen equipos e sen plantas para medir. Moi ben, moi ben.

.

Ao segundo día de chegar tiña que dar unha charla no Centro Universitario, e si, é a universidade máis ao norte do mundo. Para que vos fagades unha idea, esta facultade parece deseñada polos donos de Ikea, todo en madeira estilo escandinavo, onde os zapatos déixanse na porta (herdanza dunha cidade mineira), así que todo o mundo no centro andaba con calcetíns gordos de colores, coma se aquilo fora a aldea de David O Gnomo. Afortunadamente, no centro os colegas da facultade botáronnos unha man e deixáronnos material para poñer os nosos equipos de novo operativos. Dende Tromso, Stein-Rune comezou a mandarnos mapas cas coordenadas GPS, repartidas entre os vales glaciares ao redor de Longyearbyen e máis na cidade mineira rusa de Barentsburg, ao leste do mesmo fiordo. A cuestión é que moitos deles eran bastante vellos, aínda que marcaban que a maior parte de invasoras que entraron nas Svalbard polo turismo (sementes na roupa e nas botas) e sobre todo polas granxas de animais e polos pastos para alimentalos.

Das tan só 180 especies de plantas superiores das Svalbard, nos pobos máis grandes pode haber máis de 30 especies alóctonas. E aquí ven a preocupación xeneralizada: os ecosistemas dos polos mantivéronse a salvo de especies invasoras porque basicamente son desertos fríos e secos, con chans moi pobres e reducida actividade humana.

Polo a 20 euros o quilo, un pemento morrón 3 euros, aguacate a 12 euros o quilo e unha botelliña de auga glaciar, uns 40 euros»

Aquí non se pode cultivar nada, todo hai que traelo de fóra, se vas ao supermercado -deixas o rifle nun armeiro xa que non podes entrar con el-, mirade os prezos dos produtos: polo a 20 euros o quilo, un pemento morrón 3 euros, aguacate a 12 euros o quilo e unha botelliña de auga glaciar, uns 40 euros. A comida nos desertos non é fácil de conseguir, e claro, hai que pagala.

.

Os osos polares tampouco o teñen fácil neste lugar extremo, de feito, as rúas de Longyearbyen vense unha especie de containers de ferro que parecen búnkers cunhas escotillas con diferentes nomes. Isto non é outra cousa que cubos de lixo anti-osos!

.

Cos mapas da zona e a posición GPS das especies obxectivo, os compañeiros do País Vasco Beatriz Fernández-Marín e Nacho García-Plazaola, e máis María José Clemente e Javier Gulías pola nosa universidade balear, sacan brillo dos seus coñecementos botánicos e, a quendas, Jaume e máis eu de acompañantes con rifles de vixía-osos fixemos que a cousa comezara a rodar.

Os osos polares aprenderon que os glaciares son un bo sitio de caza, pois alí aínda quedan moitos témpanos de xeo que as focas prefiren para descansar»

Localizamos e identificamos as especies nativas máis representativas da flora ártica, coma a Saxifraga oppositifolia, a planta que florece máis ao norte do mundo e que chega ata 83ºN!. Pateamos os pobos, a tundra, morrenas glaciares abaixo e arriba, as zonas pantanosas do comezo dos fiordos e tamén as bases dos glaciares; nesta zona con moito ollo xa que dixéronnos que agora os osos polares -están esfameados porque o xeo da banquisa derrétese tres semanas antes e non poden comer alí focas- aprenderon que os glaciares son un bo sitio de caza, pois alí aínda quedan moitos témpanos de xeo que as focas prefiren para descansar.

.

Dadas as condicións extremas de temperatura, seca e escaseza de nutrientes a vexetación nativa non é moi produtiva que digamos. Arrimámonos a unha corte de cabalos que había cara o aeroporto e que nos indicaran que era un punto quente de especies foráneas. Efectivamente, alí había un crecemento de vexetación exuberante en comparación co entorno normal -herbas de 30 centímetros-, pasounos o mesmo no enclave ruso de Barentsburg, un pobo mineiro de deseño soviético, con casas e edificios industriais medio derruídos cheos de ferros oxidados ao aire. Ao lado da granxa das vacas apareceron especies de Ranunculus e Alchemilla da familia das rosáceas de máis de 50 centímetros de altura! todo un exceso de exuberancia para o alto Ártico grazas os excrementos dos animais. De feito, cando comezamos a mandar as fotos das plantas aos nosos colegas botánicos noruegos ficaron ben pampos polo tamaño das mesmas, e mais por outra especie que atopamos que non souberon recoñecer, podería ser que lle demos a mala noticia que outra nova especie alóctona chegou ao arquipélago.

.

As plantas alóctonas que parecen máis perigosas agora mesmo son as herbas (gramíneas) como a Poa annua que tamén medimos fai 5 meses na Antártida e xa está por todo o planeta. En calquera caso, é probable que ca subida da temperatura e unha maior actividade microbiana no chan favoreza a mobilización de nutrientes e as plantas alóctonas poidan expandirse en maior medida cambiando as comunidades vexetais. Ademais, foron quen de adaptarse a un sol continúo, 24 horas de luz ao día durante 3 meses ao ano fotosintetizando sen parar, e nós detrás delas para seguirlles o ritmo. A campaña ártica remata hoxe mesmo, domingo 30 de Xullo 2017, volvemos para a casa con moitos datos para analizar e discutir, e moitas preguntas sobre as plantas do Ártico. Finalmente, conseguimos medir 32 especies (15 % das especies totais das Svalbard), 9 delas alóctonas e outras 9 nativas onde tentamos explorar a súa resposta ao quecemento climático. 

Non o dubiden, cada vez resulta máis importante a ciencia dende os niveis locais para entender este mundo global. E viceversa»

En menos de 5 meses medimos as plantas que viven nos dous polos, desertos xélidos e secos: a Antártida e o Ártico, que nos poden explicar como sobrevivir a ambientes extremos; e nós xa podemos confirmar que somos bipolares -algúns poderían pensar efecto do sistema científico español nos seus súbditos-, pero neste caso refírome xeograficamente falando. E non o dubiden, cada vez resulta máis importante a ciencia dende os niveis locais para entender este mundo global. E viceversa.

O equipo de investigación elaborou este albume de increíbles fotografías arrincadas dun escenario tan sorprendente como é o Ártico: 

As anteriores reportaxes de Xurxo Gago na Antártida poden ser consultadas neste espazo, en orde de publicación:

Crónica dun galego na Antártida

Xurxo Gago
Crónica dun galego na Antártida Xurxo Gago é investigador na Artowski Polish Antartic Station, a máis de 12.000 kilómetros da Pobra do Caramiñal, da súa casa. Dende alí, donde estudia a resistencia de plantas nese clima tan extremo, nos envía esta crónica en primeira persoa

«Paredóns de xeo milenario de centos de metros. ¿Quen sabe se non foron fonte de inspiración do muro de «Xogo de tronos»?»

Hai exactamente 12.429 quilómetros entre o semáforo da Pobra do Caramiñal e a estación de investigación antártica polaca Henryk Arctowski na illa do Rei Xurxo (arquipélago das Shetland do Sur) na Antártida. O que equivaleu este ano a unha viaxe de catro días (e houbo bastante sorte) saíndo da casa este pasado 8 xaneiro para chegar á Antártida o 12 de xaneiro. A verdade é que non é sinxelo chegar ata o continente máis frío, seco, desértico e inhóspito do planeta. Dende A Pobra, e pasando por Madrid, cruzamos o Atlántico e os inmensos Andes ata o val ao pé da mesma cordilleira no que se atopa a cidade de Santiago de Chile, e dende aquí voamos dirección sur ata a cidade máis austral do país: Punta Arenas, ubicada no estreito de Magalláns na Patagonia.

Seguir leyendo

Unha mañá chea de sorpresas frescas

XURXO GAGO

Vestir ata cinco capas de roupa, facer fronte ao frío e ás aves receosas do seu espazo que se fan fortes usando todas as súas armas e, ao final, o merecido xantar en familia

O meu día comeza cun ¡Xurxiño! ás 6.45 horas. En realidade, o meu nome é impronunciable para o chileno León Bravo, o investigador principal da campaña, mais aínda a estas horas da mañá a pronunciación correcta da xe para os non galegofalantes é practicamente imposible. Comeza entón un dos labores máis importantes e precisos do día. Importante porque tes que poñerte todas as capas de roupa necesarias e no orde correcto para soportar o fresquiño antártico das sete da mañá, con sensacións térmicas de menos dez grados. Son tres capas de roupa para as pernas e catro na parte de arriba, sendo as exteriores de goretex; e toda esta operación ás escuras, tentando de non espertar ao resto de compañeiros dun camarote de seis camas.

Seguir leyendo

Ovos frescos e glaciares quentes

Xurxo Gago
.

A visión do glaciar Ecology, no fondo dunha pequena badía, e dos xélidos acantilados verticais de máis de 30 metros resulta impresionante. É unha paisaxe que impacta

Se escoitan con atención, pode que o vento de vendaval que entra por Sálvora lles traia as risas do meu compañeiro Marc Carriquí da Universitat des Illes Balears dende a illa do Rei Xurxo na Antártida. Eran as 17.00 horas e preparábamos para ir facer un recoñecemento da zona despois dun longo día de medicións.

E de novo as skúas (ou págalos) fixeron unha das súas. Saquei a bolsa de lixo do laboratorio da estación antártica polaca Arctowski, volvín entrar para poñer as botas e ir ao almacén (en total 10 segundos) e cando saín para fóra de novo xa tiñamos a unha skúa furando a bolsa a peteirasos e espallando todo o lixo… De novo, as skúas encontran a súa maneira de facer unha das súas.

Seguir leyendo

A Antártida remata cruzando o Drake

XURXO GAGO
.

O mar estaba picado e non permitía que se puideran utilizar as embarcacións para a marcha, así que decidiron chegar ao buque «Aquiles» en dous helicópteros

Última semana. Estamos xa en tempo de desconto, o ritmo é frenético, nas últimas medicións para acadar todos os obxectivos que tiñamos e algún máis que se nos ocorreu polo camiño. Agora comeza unha parte clave de toda expedición que basicamente se resume na seguinte pregunta: ¿e cando e cómo saímos de aquí? A cuestión e tódalas súas variantes ocupan facilmente un 40 % de todas as conversas dende este intre.

Si se acordan da primeira reportaxe, a nosa chegada a Antártida foi grazas a un avión militar Hércules das Forzas Aéreas Chilenas, que nos levou dende punta Arenas ata a base Escudero na illa do Rei Xurxo, isto implica unhas tres horas de voo cruzando a temible Pasaxe do Drake. A volta pinta distinto, en principio sacaranos de aquí o buque Aquiles da Armada Chilena cos seus 103 metros de eslora, dous helicópteros, e capacidade para transportar a 400 persoas. É o buque insignia de Chile para as operacións loxísticas na Antártida. Nestes momentos está recollendo aos distintos grupos científicos da campaña de investigación chilena repartidos por todas as illas Shetland do Sur e a península Antártica. Imaxinen a complicación do asunto.

Seguir leyendo

Votación
1 votos
Comentarios

24 horas de sol e de ciencia continua