As consecuencias da crise climática xa están aquí
02 mar 2026 . Actualizado a las 05:00 h.Podemos dicir que o planeta xa está salvado. Ou mellor dito, sempre estivo a salvo. O planeta vai seguir, con nós ou sen nós, e aquí é onde se acaban as boas noticias. A Terra xa sobreviviu a extincións, impactos brutais de asteroides e cambios climáticos extremos, e a vida seguiu, sempre xerando ecosistemas novos. O que realmente está en risco é o tipo de planeta que permite a vida humana tal e como a coñecemos. A crise climática está a impactar de xeito global sobre a saúde pública, a actividade económica e produtiva, as infraestruturas ou o abastecemento de auga e enerxía.
Existe unha abafadora evidencia científica que demostra con alta certeza que a causa do actual cambio do clima é a emisión, como resultado da actividade humana, dos denominados gases de efecto invernadoiro. E inda que a ciencia é unánime, nunca tanto negacionismo sobre esta responsabilidade se observou coma hoxe en día, impulsado tanto por intereses económicos, ideoloxía, ou mesmo desinformación.
As consecuencias desta crise climática xa están aquí. Un exemplo témolo no quentamento acelerado do Ártico, que produciu o debilitamento do vórtice polar, esa zona de aire moi frío que xira arredor dos polos terrestres. Como resultado, modifícase a dinámica atmosférica global, o que provoca os trens de borrascas, cada vez máis intensos e frecuentes, que atravesan o noso territorio.
Galicia e a ría de Arousa en particular acollen uns ecosistemas mariños e unhas comunidades costeiras que xa sofren os impactos directos e cada vez máis crecentes deste cambio climático. As chuvias torrenciais aumentan a achega de auga doce dos ríos, reducindo drasticamente a salinidade sobre os bancos marisqueiros. Especies comerciais como o berberecho, a ameixa ou a navalla sofren unha mortaldade alarmante, superior ás crises anteriores, que está a golpear a economía costeira.
Estudos coma os de Climate Central estiman que, nunha marxe de só 25 anos, varios núcleos desta ría van enfrontar inundacións severas pola subida do mar. Todos estes lugares con alta probabilidade de quedar baixo a auga figuran no seu mapa interactivo que se pode consultar on-line. E non son as previsións máis pesimistas que hai nin as únicas, xa que investigacións da Universidade de Santiago sitúan parte da costa galega nunha alerta similar.
Existen outros estudos científicos que analizan o quecemento da auga na ría vinculándoo tamén co cambio climático, que ten consecuencias sobre estratificación térmica e produtividade mariña. Os calendarios de explotación do marisqueo, e incluso as propias especies que se poidan cultivar, deberán adaptarse ás novas circunstancias.
Pensemos tamén nas ondas de calor, que disparan e agravan os incendios que non só queiman o monte, senón que impactan en zonas urbanizadas poñendo en perigo vidas e vivendas, e xeran graves consecuencias sobre os ecosistemas mariños.
Na ría de Arousa, como en todo o planeta, a crise climática non é unha ameaza remota. Actuar é crucial, non só polas xeracións futuras, senón tamén para protexernos a nós e o noso medio dos impactos que xa se rexistran a nivel global e que observamos de cerca na nosa contorna local.
A transparencia do tempo
ROMÁN ARÉN
Con este poemario vén de gañar a vixésima segunda edición do Premio González Garcés. É o tempo o eixo central desta obra, na que as palabras, transparentes e leves, voan, transmiten verdade, nunha viaxe do corpo, da ferida ao recoñecemento nunha estrutura implícita de infancia, perda e esperanza, na que o tempo se reconcilia coas raíces, tras unha viaxe interior e exterior (Burdeos, Tarragona, Otawa, Compostela, Bos Aires…). Dun tempo que xa foi a un tempo á espera: «Pero o tempo é unha oración que repite a súa salmodia». Unha viaxe do corazón, «un corazón que se espallase libre / coma unha xeografía de afectos», para a reconciliación do eu lírico: «Concédeme outra vez o seu principio». Segue viva «a miña vontade de xogar / quedou intacta», aínda que sexa «difícil aceptar o tempo consumido / na compaña dos corpos que cremos amar». Un novo Telémaco que fai camiño para volver: «Canto tarda a madeira do berce en agretarse // pero que definitivo cando tronza». Non quero deixar de salientar o fermoso contrafactum da Cantiga CIII de Afonso X, ata lograr identificar «o ollo que se volve materia que vibra». O «corazón / cedeu ao vento da vida». Transparencia da nosa lingua, a raíz, a «masa sonora dos días que non lembro». Tamén poño atención nun fermoso aforismo lírico: «A alma contempla a eternidade. / O corpo mergúllase no tempo».
«Un xesto de tenrura»
Gonzalo Hermo
Chan da Pólvora (A Coruña, 2025)
52 páxinas
Non batas coa vasoira nos pés
Maricarme Rey Núñez
—Cando limpes os chans ten precaución de non dares coa vasoira nos pés, dá moi mala sorte, nena —indicoulle a nai
—E logo? —pregunta a rapaza.
—As meniñas que varren os pés, por moi bonitas que sexan, non atopan marido.
—Ah! —dixo Mariña.
A partir dese intre, sempre que pillaba a vasoira procuraba, por se acaso, non a achegar aos pés.
Os anos pasaron, a rapaza converteuse en moza e, Fernando, que endexamais soubera dos tratos de Mariña coa vasoira, despois de lle medir o corpo e dar por valedoiro o rostro, preguntoulle se se querería casar con el. E ela, que cría que unha muller non tiña outro destino, contestoulle que si. Nin o pai nin a nai acharon inconveniente en que a rapaza pasase polo altar.
—Unha preocupación menos —determinaron os seus.
O caso é que, grazas a non varrer os pés, casar xa ela casara. Mozas habíaas a moreas, mozos que tivesen casa de seu, moi poucos. A fortuna batéralle á porta, así o entendeu ela.
Esa mesma noite, así chegaron á casa, tal fose unha vaca que andase ao boi, sen un aceno de tenrura, montouna repetidas veces. Doeulle. Vaia se lle doeu! Esa primeira dor mesturouse coas vindeiras que, ao saber o mozo que tiña femia de seu, decidiu aproveitar a conxuntura e, durante o día, obrigábaa a traballar sen pausa. Chegada a noite, inda ben non caía na cama, e logo de lle frear os ánimos a labazadas, desafogábase.
Foron moitas as veces que ela, no canto de subir as escaleiras que conducían ao cuarto, se agochou ben agachadiña a carón na carbaliza. No tempo que permanecía oculta pensaba como mellor facer coa súa vida. Á casa dos seus pais non podía volver. Sempre que lles expuña o asunto dicíanlle que era unha muller casada e que tiña que cargar co que deus dispuxese. Por esa banda nada podía agardar. Botarse ao mundo? Para onde? A solución, de non ter medo ao inferno, tíñaa de man: coller un cabestro e colgarse dunha viga. Porén, chegado o intre, arrebolaba a trenla e pedíalle perdón a deus.
Pasou o tempo. E, mentres traballaba de sol a sol, calculaba o devir que lles agardaba ás fillas, pois, en tanto os irmáns homes, xunto co seu pai, comían e bebían do que de bo había na despensa, elas rilaban codias resesas.
Tal era o medo que sentían que, así vían de preto o proxenitor, a urina escorregáballes polas coxas e anegáballes os zocos.
Canto se arrepentiu Mariña de non ter varrido os pés a tempo!