Unha tarde no museo de Carboeiro

Gonzalo Trasbach
Gonzalo Trasbach (IN) SOMNIUM

BARBANZA

CARMELA QUEIJEIRO

26 nov 2023 . Actualizado a las 05:00 h.

Baixo a choiva, nun descampado, xa declinando unha tarde de chumbo, dúas eguas pastan pausadamente, tranquilas. Estás contento porque nas cunetas da pista forestal os níscaros abríronse diante de ti. Como saídos da terra: os níscaros nun valo colmado de piñeiros perlados de gotas de auga. Despois contemplas o río pletórico, cheo cunha torrentada sucia e briosa, a piques de desbordarse, de anegar as agras e os viñedos, os campos ermos e solitarios. Agora os salgueiros da canle calan estremecidos, non teñen nada que cantar, non coma na primavera cando, ateigados de follas novas, recitaban versos fabulosos sobre a súa alegría.

 

Fusco ceo. Ferruxento rostro da montaña. Desde a pendente de Bermo miras cara ás ennegrecidas ladeiras da serra. Lembras a tarde na que visitaches na compaña duns amigos a aldea de Carboeiro. Aquel día tamén a tarde era gris, aínda sen choiva, cando chegastes á fermosa casa de pedra que se ergue no lombo do monte, que se inclina suavemente cara ao val de Cures. Ao entrar na horta saudáronvos as matas de azucenas que iluminaban os carreiros e curruchos do terreo cercado por un firme muro. Os lirios de setembro parecían un alumeado do museo ao aire libre dos herdeiros de Juan Laíño, un espazo ignorado, un monumento dedicado a amosar a beleza do granito, á que entregou toda a súa vida un canteiro que nunca se cansou de falar coas escuras pedras que o agardaban en total quietude e silencio nas entrañas da montaña. A vista (a ollada): territorio de ignotos mares de mineral. Pasadizo secreto do desexo, camiño que dirixe os nosos ollos ás secretas habitacións do amor. A vista (a ollada), afastado mar da nosa infancia e adolescencia, ten que ser afiada e manterse atenta, queridos compañeiros, para recorrer sen présa o mundo fantástico, fabuloso e máxico que concibiu o canteiro, a quen queremos espertar do soño mineral no que fica esquecido. Vixiaban no lindeiro do bosque os mouchos e curuxas no outonal anoitecer, que se precipita sobre a lexión de misteriosas criaturas que o artista alumou ou descubriu nas frías pedras, nos outeiros solitarios. Os ollos das figuras e obxectos escintilean entre as sombras das árbores. Pestanexan os nosos pálpebras cos tronidos da noite, que se vai achegando lentamente. E entón rezaches en voz baixa: «Teño medo, miña nai! As noites son coma fortes treboadas que a miña (in) somne gamela non é quen de atravesar!».

No espazo aberto da horta están case todas as pezas ou utensilios que esculpiu o canteiro. Na parte máis ampla do escenario alzase a casa, coma se fose un templo que acolle a presenza dun antigo Deus que nos fala por medio das alegorías, das fantasías e do simbolismo de cada un dos obxectos, que cobran deste xeito carácter de obras de arte. As pedras que Laíño atopaba nas sendas e camiños eran e son unha cousa. Unha rocha de granito é unha cousa: dura, pesada, máis ou menos extensa, maciza. Cando o canteiro tropezaba cun bloque de granito, este repousaba sobre si mesmo: estaba desprovisto do carácter de ser un utensilio, carácter que recupera cando o canteiro “ve” a obra arquitectónica dentro do ventre do bloque. Para vela, o artista ten que mirala abstractamente, apartar os ollos da pedra. Tena que mirar cos ollos do moucho, escoitar as voces que falan no seu ventre cos ouvidos das aves nocturnas.

Aínda que os xiros das estacións púen as rochas de granito, arestora obras, a luminosidade interna da pedra brilla nas pezas expostas e fai vibrar, mesmo visible, a tenue luz da tarde, a amplitude azulada do ceo, a negra escuridade da noite. Nesta intanxible serenidade, nesta calma impalpable, as obras adquiren o seu aspecto máis sobresaínte: parecen estar vivas, coma unha árbore, coma a herba, coma un paxaro, unha culebra, un gato… Parecen ser tal como son.