A voltas da man de Martiño Sarmiento

O frade dedicou textos de enorme interese arqueolóxico á península do Barbanza


Ando a reler textos de Frei Martiño Sarmiento que coñezo de vello, e canto máis os leo máis medra a miña admiración pola figura e a obra do autor. De Sarmiento sorpréndenme moitas cousas: o seu saber enciclopédico, a súa curiosidade inesgotable e a súa capacidade de traballo. Gústame especialmente o Sarmiento viaxeiro. De Galicia sabía moito, de historia, de lingua, de botánica, de xeografía, coñecementos adquiridos logo de percorrer en diversas ocasións o país, cidades e vilas, camiños e montes, á procura de respostas ás súas inquedanzas científicas e culturais.

Nalgunha desas viaxes que imaxinamos incómodas e esgotadoras (pénsese nos medios de transporte do século XVIII) tivo ocasión de visitar a península do Barbanza e a ela dedícalle textos de enorme interese. Imos reproducir algúns parágrafos pertencentes ao volume V da súa Historia natural nos que fai referencia a cuestións arqueolóxicas relacionadas coas terras do Barbanza:

«Los antiguos enterraban los muertos en sitio determinado fuera del lugar. Quando los quemaban debía ser á dos millas fuera también del lugar y por que las cenizas se guardaban también en una urna u olla cineraria, que enterraban y amontonaban mucha tierra encima, formando un túmulo o pirámide de tierra, llamaron a aquel sitio de las ollas cinerarias ollarios. Si eran sepulcros, (les) llamaban monumenta.

»De eso ha procedido el que haya en Galicia hoy tantos lugares o sitios con el nombre de Oleyros. No porque allí se fabricaban ollas como crei y creeran casi todos sino porque allí se colocaban las ollas o urnas cinerarias. Si el lugar era de sepulcros formados, aludiendo al latin monumentum le llamaban Monumenta: pasó a Monimenta y ese es el origen de Moimenta, nombre de muchos lugares de Galicia.

»A los túmulos de tierra en donde están enterradas las ollas cinerarias llaman en Galicia mámoas, de mámula y mamma, que significa teta por representar un peñasco como teta.

Caminando desde San Payo de Carreyra a Artes pasé por un campo que está lleno de mamoas a un lado y a otro. Los visionarios e impostores que andan buscando tesoros pusieron el nombre Campo de Minas a esa campiña para persuadir a tontos avarientos que en esas mamoas ay tesoros; pero son carbones, cenizas y cascotes de ollas quebradas en esas mamoas artificiales de tierra como pyramides».

Referencias á toponimia

Oleiros, Moimenta, Carreira, Artes, catro evidentes referencias á toponimia e ao patrimonio arqueolóxico da nosa península no que Sarmiento centrou a atención nas súas viaxes ao país.

Con seguridade moitos dos nosos lectores coñecen eses lugares e eses topónimos, pero o certo é que andamos por eles sen a mínima conciencia do que significan os seus nomes, do valor do seu pasado e menos aínda da importancia de conservar o seu malpocado patrimonio. E non será por falla de mestres.

Aprender a andar o país con respecto, con curiosidade e cos ollos abertos: velaí a lección que nos chega desde o século XVIII da man, unha vez máis, de Martiño Sarmiento.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
6 votos
Comentarios

A voltas da man de Martiño Sarmiento