«A ría é un ecosistema maduro que hai 60 anos absorbeu o impacto das bateas»

O ecólogo Luís Outeiro defende que as actividades produtivas poden manter o seu «status quo», en Arousa, pero pensando no futuro


vilagarcía / la voz

É carrilexo, e dende pequeno mollou os pés da auga da ría de Arousa. Non é de estrañar que este mar, cheo de vidas, se convertera no centro do estudo que leva tres anos realizando dentro dun proxecto posdoutoral da Xunta de Galicia. Especialista en economía ambiental e ecolóxica das zonas costeiras, Luis Outeiro colaborou dende con biólogos ata con economistas para coñecer a situación real da ría. Son preguntas incómodas, recoñece, pero que cómpre facerse para garantir que bateas e a pescar artesanal poidan seguir aí, dándolle forma, dalgún xeito, ás nosas vidas de habitantes de pobos costeiros.

-¿En que consiste o seu traballo?

-O proxecto toca a parte da ecoloxía de ecosistemas e a modelización da cadea trófica. Na ría, a base sería o fitoplancton, e na parte máis alta teríamos os arroaces. Cunha particularidade moi nosa, que é que dende hai sesenta anos temos o cultivo de mexillón. As bateas, e a súa instalación marcou un antes e un despois no ecosistema que tiñamos aquí. Do que se trataba era de ver en que estado estamos a nivel de ecoloxía, e como iso está a trasladarse cara o ámbito económico, e despois levalo de volta ao ecolóxico.

-Hai sesenta anos as bateas apareceron as rías e as rías cambiaron. ¿Para mellor, para peor? ¿Ou simplemente para ser diferentes?

-Pasamos a outro estado no que hai unhas especies que se beneficiaron máis e outras que non se beneficiaron tanto. Que aínda están, pero reducidas. Dende o establecemento da acuicultura do mexillón houbo -e iso é coñecemento tradicional local- un descenso da biomasa, dentro da ría, das especies que compiten en alimento co mexillón. Pero Galicia se transformou en base a iso. Antes eramos unha cousa, agora somos outra diferente, máis adaptada á modernidade.

-¿Que desvela o seu traballo?

-Ademais de modelizar a cadea trófica, intentamos determinar a capacidade de carga ecolóxica e produtiva das bateas e da pesca artesanal, analizamos como están condicionadas por outros factores, como os climáticos. Sobre todo, o vento, que é o que proporciona a renovación das augas, que haxa afloramento... Iso tamén hai que metelo nesa relación, porque se entramos nun escenario de cambio climático e descenden eses ventos predominantes que nos proporcionan o fitoplancto para manter o sistema, tamén o temos que ter en conta á hora de planificar un futuro no que as bateas poidan manterse. As bateas teñen que estar aí e seguir producindo, e a pesca, e o marisqueo.

-¿Pola importancia económica?

-As bateas teñen unha capacidade de distribución económica moi importante. E coñecendo o que hai no mundo, son da industria a nivel acuícola que distribúe mellor a riqueza, e por iso hai que defendelas e coidalas. A nivel ecolóxico tamén teñen unha importancia radical, porque son estruturas en tres dimensións que nos permiten albergar outras especies de valor comercial, como poden ser a nécora, o camarón, mamíferos mariños... Pero o mexillón tamén é un bivalvo que é moi ineficiente. Filtra moitísima auga, e con ela chupa as larvas que están flotando na auga, moitas de especies comerciais. Entón, o que se está dando é unha especie de perda de heteroxeneidade e diversidade de especies. Hai moito mexillón. E esta é unha cuestión de dimensión que nos temos que plantexar.

-¿Hai máis bateas das que a ría pode soportar?

- O estudo é claro. A nivel cuantitativo estamos por riba da capacidade de carga ecolóxica, que non da produtiva. Iso non quere dicir que haxa que crear un discurso negativo contra as bateas, para nada. A nosa ría é un ecosistema maduro e por iso, despois de sesenta anos, podemos dicir que hai unha densidade altísima de mexillón, das máis grandes do mundo, cuxo cultivo coexiste con outras actividades, como a pesca artesanal, que extraen especies que están en competencia co mexillón, e das que vive moita xente tamén. Esa é outra parte do estudo. Si, estamos por riba da capacidade de carga ecolóxica, pero o noso ecosistema ten unha capacidade tan enorme de absorber impactos, que podemos dicir que hoxe en día podemos manter o status quo sen maiores detrimentos...

-Pero pódese mellorar...

-O escenario que se pode plantexar -e isto hai que tomalo a nivel experimental, como facemos os investigadores- é que haxa unha redución da densidade do cultivo en zonas nas que o mexillón non medra tan ben coma nas outras. Iso tal vez permitise subir o prezo do mexillón e, a nivel ecolóxico, permitiría un respiro. Pero iso, en todo caso, sería algo que se analizaría se se segue co proxecto.

-Matiza ben o de teórico, porque a proposta pode acender os ánimos...

-Eu son un firme defensor do mexillón, xa o dixen. O meu avó traballou no mexillón. As bateas, para min, son un caso único no mundo, un exemplo a seguir. Pero iso non significa que non nos preguntemos cal é a situación real na que nos atopamos. É coma se tivésemos medo de saber a verdade. Eu penso que nos temos que facer as preguntas. O meu traballo consiste en xuntar as dúas partes, a ecolóxica e a económica. E a capacidade de redistribución da riqueza das bateas e tan radical que hai que introducila na ecuación. Igual non diría o mesmo en Chile.

-¿Por que?

-Alí, por unha serie de circunstancias, dende a estrutura administrativa ata ás distancias, hai unha falla de rigor moi grande na fiscalización. Iso da pé a que dende algunhas empresas se cometan grandes atentados ecolóxicos e socioeconómicos contra os dereitos laborais, contra os dereitos dos traballadores.

«As bateas son a industria acuícola que distribúe mellor a riqueza, por iso hai que defendelas»

«O escenario que se podería plantexar, sería o de reducir a densidade do cultivo nalgunhas zonas»

«O cambio climático hai que telo en conta; son os ventos os que permiten a entrada de alimento»

«Eu quero traballar aquí; poñer a Galicia no mundo en termos de economía e ecoloxía pesqueira»

Luís acaba de facer unha entrevista de traballo nunha universidade de Carolina do Norte. «É para unha praza de asistente-profesor con titularidade», explica. De todos os xeitos, coller o avión e poñer rumbo aos Estados Unidos non é o que quere. «Eu o que quero é traballar aquí. A miña vontade é seguir facendo o que estou facendo, poñer a Galicia no mundo en termos de economía e ecoloxía pesqueira. Se vas por aí, ao final estás traballando para o resto do mundo». E non no noso. «Todos os investigadores temos un lugar co que soñan en facer os seus traballos. Ese espazo, para min, é a ría de Arousa», asegura. Pero que poida quedar aquí, seguir facendo o seu estudo, seguir formulando preguntas incómodas que poidan conducir a respostas que melloren as cousas, vai depender de que a Xunta de Galicia aprobe a segunda fase do seu traballo. Xa sabía que, chegados a este punto, ía ter que deixar a súa vida en suspenso mentres non se resolva o seu futuro. O mundo da investigación, nesta terra nosa, non adoita ser un camiño de rosas. E iso que Luís reborda talento, polo menos iso é o que di o seu currículo.

Este carrilexo, que presume de vir dunha familia de mar, é licenciado en Xeografía pola USC e Doutor en Xeografía Física pola Universitat de Barcelona. Foi alí onde se meteu de cheo no mundo da investigación, asumindo moitas responsabilidades e viaxando por diversos países, de Estados Unidos a Australia. Pero chegou o 2010, o ano no que leu a tese. A crise xa chegara, sen permiso, e «houbo un parón total». «Todas as administracións españolas cerraron todas as convocatorias». E non quedou outra que emigrar. Marchou como investigador á Patagonia, onde pasou tres anos. «Pero quería volver, quería facer cousas polo mar que eu mamei, pola pesca e o polo marisqueo. Para min, isto é o mellor do mundo».

Tivo sorte: conseguiu unha beca como investigador posdoutoral centrada na «optimización na xestión dos sistemas socio-ecolóxicos cun enfoque baseado no ecosistema e valoración económica dos servizo ecosistémicos mariños». Ou, o que é o mesmo, a interacción entre ecoloxía e economía, no seu caso na ría de Arousa. Ese viaxe científico tivo parada en Francia e Canadá, onde traballou coa elite do mundo da investigación. Agora, de volta en Galicia está en suspenso. Á espera. «Os investigadores galegos somos carnada fácil para as universidades americanas», conclúe.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
13 votos
Comentarios

«A ría é un ecosistema maduro que hai 60 anos absorbeu o impacto das bateas»