crónicas inconformistas : A Cruña

«S e me deran a escoller eu non sei que escollería, entrar na Cruña de noite ou entrar no ceo de día». (popular).

Os poetas e os escritores novos aceptaron a denominación de A Coruña, polo uso estendido vulgarmente da lingua. Mais os poetas e escritores que acadaran conciencia da nosa personalidade histórica, ademais de cómo viña a denominación de A Coruña, nos séculos XIX e XX seguiron escribindo a forma antiga:

Vicente de Turnes: «veñan á Cruña e verán/ o que somos os galegos».

Antonio de la Iglesia: «Na túa ermida da Cruña/ en San Tomás adorada».

Francisco María de la Iglesia: «Garridas nenas da Cruña».

Manuel Curros Enríquez: «Ouh meiga cidá da Cruña/ cidá da Torre herculina/ De xeracións recordo/ máis fortes q'as d'hoxe en día».

Florencio Vaamonde Lores: «Os claríns nesta Cruña sempre soan,/ o combate é continuo e sanguinoso».

O primitivo nome do lugar onde se asenta hoxe A Coruña moderna era Crunia, cuxa antigüidade descoñécese. É posible que fose prerromana. O nome que veu coñecéndose deica a moderna variante foi o da Cruña? En canto ao artigo A , ou a forma castelanizada La , pode vir dunha atribución ao Faro. Mais ese A ou La castelán, inaceptable, está visto que nos divide entre os cidadáns de a pé e os que queren presumir de algo alleo á nosa realidade de pobo abandonado na súa historia.

Non sei se non sería mellor rematar con eses artigos, castelán ou galego, e chamarlle só Coruña, como se chama Barcelona, Madrid, Santiago, Pontevedra, Vigo, Lugo ou Ourense. Non sería o primeiro que reclamou a eliminación de ese artigo. «Imos a Coruña» como imos a Madrid. ¿Por que ese artigo que confunde?», preguntaba un político que ten que ver algo coa Coruña, e engadía «A Coruña» máis ben semella un camiño por onde se vai a Coruña, que en castelán sería «a La Coruña». Está claro que ese artigo non define ren e máis ben confunde.

Isto que agora lle chaman crise -e que non é máis que un reaxuste da produción en función das necesidades, comercio polo medio, que se desbordou porque todos os sabios que temos traballando na economía non se enteraron do que ía pasar- é unha consecuencia dunha interrupción histórica e política. A destrución da II República española foi a responsable desa perda de conciencia sobre a realidade das cousas fondas da nosa existencia. A pesar da recuperación da democracia no 1975 esa despreocupación por saber de onde vimos e a onde imos faise palpable hoxe, en xeral claro. Esa cousa minúscula do artigo A ou La , a súa interpretación fica relacionando con esa ausencia histórico-política como a perda da tradición entendida como traspaso.