A cara b | Pepe TempranoZ
GAITEIRO«Non hai político que represente a Galicia no mundo como un gaiteiro»

Leva toda a vida co instrumento ao lombo; e bota en falta que se axude de veras á xente que vive o folclore

• Autor del comentario:

  Nacho Mirás Fole, nacho.miras@lavoz.es

  Localidad:

• ImprimirVolver

Había unha vez un home posuído por un instrumento. Xosé Temprano Castro (A Coruña, 1940) non está enteiro se non lle sae un ronco por detrás da cabeza. A súa paixón polo folclore din que non é deste mundo.

-É vostede un polifacético. Gaiteiro, xubilado da Fábrica de Tabacos, fotógrafo afeccionado... ¿Qué é vostede?

-Eu como do tabaco, traballei toda a vida na fábrica, toda a miña familia: meu pai; meu avó, que morreu no ano 21 e tocaba o acordeón diatónico; a nai da miña avoa... ¡O reloxo da fábrica case nos pertence aos Temprano de Eirís!

-¿E a paixón pola gaita?

-Con dez anos andaba todo o día atrás dos gaiteiros: meu tío, meu pai co tamboril... ¿Sabes como os atopaba? Miraba ao ceo, buscaba onde botaban os foguetes e alá ía: Eirís de Abaixo, Eirís de Arriba... Ninguén se lembra dos fogueteiros. ¡Hai que ver como desfrutaban eses homes co chisqueiro! ¡Que sorte tiven ser gaiteiro! Vouche dicir algo: non hai político que represente a Galicia no mundo como un gaiteiro. Eu comecei cunha gaita a enredar só e seguín con Fernando Álvarez. ¡Sabía o programa de todos os grupos da Coruña!

-Agora, despois de anos, a gaita xa ten o recoñecemento que sempre mereceu e non sempre tivo...

-Na miña época, na do meu pai, os gaiteiros non vivían disto. Todo era una afección. Para min tamén o é pero, no meu caso, é una enfermidade. Eu estou chutao no folclore.

-Din que os vellos roqueiros nunca morren, tampouco os vellos gaiteiros...

-¡Iso di Enrique Otero [mestre gaiteiro de Vigo]. É unha vida que comeza e xa non acaba: o coro de Cántigas, o de Tabacalera... Antes, a xente botaba vinte anos ou máis nun coro. Hoxe, un rapaz colle unha gaita, déixaa, baila dous anos, deixa... Tes que poñer unha cousa na entrevista: o grupo da Sección Femenina da Coruña foi o mellor grupo que houbo. Foi na ditadura, pero aí quedou.

-Moito mundo andando co instrumento ao lombo...

-Poitiers, Lemans, Tours, París, Castellón de la Plana, Festival da OTI en Buenos Aires, Amsterdam, Róterdam... Logo douche un informe completo por escrito. A Francia fomos en tren. As cousas están aí, antes había unha seriedade, unha disciplina... Dígoo con cariño. Imaxínate o que foi para un rapaz saír de Monelos e aparecer en París. Non sei se sabes que, no 34, o meu padriño embarcou como gaiteiro no Juan Sebastián Elcano para dar a volta ao mundo. Os Temprano sempre estivemos aí.

-¿Toca todos os días?

-Ensaio pouco, teño tempadas. Igual toco todo o mes como teño campañas de estar parado, as cousas como son.

-Tocar a gaita nun piso non é doado, sobre todo para os veciños...

-Os veciños teñen que desculparme pero, ao final, se non toco xa me din: «¡Xa hai que non te escoito!»

-A gaita deulle moitas satisfaccións. ¿E decepcións?

-Levei moito sopapo sen ter por que de xente, digamos, impresentable. No folclore estarei mentres poida soprar, pero hai xente... Se o folclore dera cartos, xa hai tempo que me terían aforcado na praza de María Pita.

-Un desexo gaiteiro...

-Nunca pedín nada a ninguén. Algún día deixarei os meus instrumentos para un museo, os libros, as fotografías... Na Coruña deberían facer un museo de folclore.

-Mándelle logo o recado ao alcalde Losada...

-É verdade, aquí, de folclore, nada.

-¡Mire que ben o ten montado Foxo en Ourense! [A afirmación vai con ironía, sabedor de que Temprano non comparte para nada a visión que ten do folclore Xosé Luís Foxo].

-¡Aí non entro, que me enveleno!

-Bon, home, outro xeito de entender a cousa...

-¡Non me...! Andan con ese tambor que parece da raíña Perica de Inglaterra... con iso non podo. Agora andan a reclamar tamén que volva o Ballet [Rei de Viana]. Dígoche o que penso: o Ballet foi un comecartos, e eses cartos deberían repartilos con todos os nenos das parroquias. Tamén hai outra cousa: temos demasiados grupos, sobran a metade. Sería mellor reforzar os grupos de verdade. ¡E falo contra min, que dou clases! Tería que haber menos grupos e xuntarse máis. E conservar o noso, todo o que nos deixou esa xente que foi ao conservatorio do muíño, do adro, do toxo e das patacas.