Ben común e sustentabilidade, eixos do cambio de modelo urbanístico

Fálase moito da situación urbanística de Galicia, e da vertebración do seu territorio, como dun escenario límite, irrecuperable. Decenios de atropelos, de actuacións desmadradas, de esquecementos imperdoables, de gobernos que non souberon valorar este patrimonio material e inmaterial, de falta de conciencia cívica, de ignorancia, de escaseza de medios, de cobiza, de atraso cultural, de feísmo... Son aspectos que os especialistas sitúan «na orixe da desfeita» e identifican como males a combater. Con todo, os expertos en arquitectura e urbanismo sosteñen que aínda cabe reconducir Galicia, e que a beleza estragada é en boa parte restituible. ¿Cal é o primeiro paso? ¿E o seguinte?

«A paisaxe é un ben común», clama o catedrático de Estética e Filosofía da Universidade de Roma Rosario Assunto por voz da directora da Escola Galega dá Paisaxe-Juana de Vega , Isabel Aguirre, que apela a que esta idea-forza debe calar canto antes na mente dos galegos. E para iso, como primeira ferramenta, tristemente, a sanción económica. «Ás veces só entendemos cando se nos mete man ao peto. Ocorre cos accidentes de tráfico, que diminúen, e iso que estaban en xogo vidas humanas».

As normas

Seguindo co símil, Aguirre recorda que cando chegaron os automóbiles «se viu que non podían pasar por calquera lado, había que ceder viario para uso público». E tras entender isto, houbo que admitir que un, a pesar de ser dono do coche, non podía facer con el o que lle viñese en gana. «Hai que aterse ás normas»: un proceso tan sinxelo como o que debe pasar o urbanismo. «Europa funciona así desde hai tempo, pero aquí segue faltando conciencia social e vontade política», e esa, di Aguirre, é a primeira transformación urxente: defender a paisaxe como algo propio.

Neste sentido, subliña a importancia de mancomunar os equipos de urbanismo, non só por mellorar a coordinación e a unificación de criterios, senón para rebaixar custos, incrementar a eficiencia e axilizar os trámites. Debe fixarse, esgrime, a obrigatoriedade para o concello de adherirse ao ente autonómico APLU (Axencia de Protección dá Legalidade Urbanística), para que a disciplina poida prosperar aínda que o municipio careza de capacidades para impola.

Á lei acode Enrique Sánchez-Goyanes, avogado experto en urbanismo que lamenta a pouca estabilidade que en Galicia ten o corpo legal neste ámbito. «Fai falta unha nova lei impregnada das esixencias da sustentabilidade e desterrar a actual, que foi parcheada ata con tres ondas de reformas e que é un conxunto normativo sen coherencia interna nin concordancia coa normativa de rango estatal e europeo».

A sustentabilidade é clave, insiste, tanto a ambiental como a económica. «A situación de quebra técnica que viven os concellos nace en parte de ter permitido un desenvolvemento urbanístico insostible que amparou a creación de núcleos desconectados dos existentes, e aos que houbo que levar as redes de servizos e aos que debe sufragarse o seu mantemento. Co bum inmobiliario podíase pagar, hoxe xa non».